จะทำยังไงให้พวกคุณรู้ว่า “ฉันป่วย” How can I tell you when I’m ill? : เบื้องหลังคนงานผลิตสินค้าไอที คำนำสำนักพิมพ์ แรงงาน “ทาส” ในยุค “ไอที” ปัจจุบันความก้าวหน้าพัฒนาทางเทคโนโลยีและการกระจายสินค้าให้คนทุกภาคส่วนในสังคมทุนนิยม ทำให้เราแต่ละคนล้วนแล้วแต่เข้าไปเกี่ยวข้องกับสินค้าประเภทไอทีที่มีความทันสมัยเพื่ออำนวยความสะดวกในการใช้ชีวิตบนโลกที่ข้อมูลข่าวสารกลายเป็นปัจจัยดำรงชีพอันใหม่ของมนุษย์ แต่ใครจะรู้บ้างว่าโทรศัพท์มือถือที่คุณใช้ คอมพิวเตอร์และอุปกรณ์ไอทีคู่ใจของแต่ละคนนั้น เบื้องหลังล้วนแล้วแต่ถูกผลิตออกมาจากสานพานการขูดรีดแรงงานทาสรุ่นใหม่เกือบทั้งสิ้น ห่วงโซ่อุปทานของอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์เริ่มมีความซับซ้อนมากขึ้นในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ด้วยการผลักฐานการผลิตสู่ประเทศในแถบเอเชียมากขึ้น หลายปีที่ผ่านมานี้ศูนย์กลางการผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ถูกย้ายฐานสู่ประเทศที่มีค่าแรงราคาถูกรองรับกับการขยายตัวของอุตสาหกรรม โดยระหว่างปี ค.ศ. 1995 - 2006 ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกมีส่วนแบ่งในการเป็นฐานการผลิตสินค้าสูงขึ้นจาก 20% เป็น 42% เมื่อเทียบกับผลผลิตจากยุโรปตะวันตก, อเมริกา และญี่ปุ่น ที่ผลผลิตลดลงอย่างต่อเนื่อง ทุกๆ วินาทีชิ้นส่วนอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่เป็นส่วนประกอบของสินค้าไอทีต่างๆ ถูกผลิตออกมาจากสายพานของโรงงาน และครึ่งหนึ่งนั้นถูกผลิตออกมาจากโรงงานจากประเทศจีน ทั้งนี้ภูมิภาคเอเชียกลายเป็นแหล่งผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ขนาดใหญ่ โดยชิ้นส่วนอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เหล่านั้นส่วนใหญ่ถูกผลิตโดยแรงงานที่มีอายุระหว่าง 16 - 30 ปี ซึ่งส่วนใหญ่เป็นแรงงานหญิง บ่อยครั้งที่อุตสาหกรรมไอทีมักจะอวดอ้างถึงความสะอาดในกระบวนการผลิตและความปลอดภัยในโรงงาน แต่จากรายงานหลายชิ้นของกลุ่มล็อบบี้ทางสังคมอย่าง make IT fair รวมถึงองค์กรวิจัยผลกระทบจากบริษัทข้ามชาติอย่าง SOMO ได้เปิดเผยถึงความอันตรายที่แรงงานหนุ่มสาวในโรงงานผลิตอุปกรณ์สินค้าไอทีที่ต้องเผชิญกับความเสี่ยงจากทำงาน ไม่ว่าจะเป็นการสัมผัสสารเคมีโดยไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน รวมถึงชีวิตความเป็นอยู่ของแรงงานในเขตเศรษฐกิจพิเศษสนับสนุนการส่งออกที่โรงงานผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ไปตั้งอยู่ดาษดื่น พวกเขายังถูกปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรม ต้องทำงานในระยะเวลาที่ยาวนาน และมักจะถูกลงโทษด้วยการตัดเงินหากทำงานผิดพลาด จากรายงาน “Silenced to Deliver: Mobile phone manufacturing in China and the Philippines” ในปี 2008 ซึ่งเป็นรายงานที่ได้ทำการเสาะหาข้อมูลสภาพการทำงานของแรงงานในโรงงาน 6 โรงงานที่ผลิตชิ้นส่วนโทรศัพท์มือถือให้กับ Nokia, Samsung, Motorola, LG, Sony Ericsson และ iPhone (ผลิตภัณฑ์ของ Apple) ในประเทศจีนและฟิลิปปินส์ พบข้อมูลเบื้องต้นว่า ในช่วงที่มีการเร่งผลผลิตในอัตราที่สูง นายจ้างจะเรียกร้องให้แรงงานทำงานวันละ 10 - 12 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 6 - 7 วัน และได้ค่าแรงตามค่าแรงขั้นต่ำในการทำงานแบบเต็มเวลาเท่านั้น รวมทั้งในประเทศจีนและฟิลิปปินส์ แรงงานภาคอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ไม่ค่อยมีสิทธิ์มีเสียงมากนัก ด้วยการใช้เทคนิคต่อต้าน ขัดขวาง และทำลายกิจการของสหภาพแรงงานของนายจ้างและรัฐ โดย 6 โรงงานในประเทศจีนและฟิลิปปินส์ในรายงานฉบับนี้ พวกเขาได้ผลิตชิ้นส่วนส่งให้ 5 ยักษ์ใหญ่ในอุตสาหกรรมโทรศัพท์มือถือ คือ Nokia, Samsung, Motorola, LG และ Sony Ericsson ซึ่ง 5 ยักษ์ใหญ่นี้มีส่วนแบ่งมากกว่า 80% ในตลาดโลก โรงงานอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ส่วนใหญ่จะตั้งอยู่ในเขตเศรษฐกิจพิเศษที่สนับสนุน การลงทุนเพื่อการส่งออกที่มีการให้สิทธิพิเศษต่างๆ แก่ผู้ลงทุน แต่สำหรับแรงงานกลับได้รับในสิ่งตรงกันข้าม ไม่ว่าจะเป็นการขูดรีดและการป้องกันให้แรงงานทำซึ่งจากการสำรวจพบปัญหาเบื้องต้นของแรงงานดังนี้ .. ค่าแรงต่ำ: จากการสำรวจพบว่าแรงงานในจีนและฟิลิปปินส์ได้รับค่าแรงต่ำในการทำงานเต็มเวลา ซึ่งไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพในระดับมาตรฐานที่ดี ค่าแรงขั้นต่ำในฟิลิปปินส์นั้นไม่เพียงพอที่จะให้แรงงานจุนเจือครอบครัวที่ จากการสำรวจพบว่าค่าแรงขั้นต่ำในเขตอุตสาหกรรมส่งเสริมการส่งออกแห่งหนึ่ง จ่ายให้แรงงานประมาณ 120 ยูโรต่อเดือน (ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2008) ซึ่งค่าครองชีพของแรงงานที่ใช้จุนเจือครอบครัวให้มีระดับมาตรฐานที่ดีจะต้องใช้กว่า 320 ยูโรต่อเดือน ส่วนค่าแรงขั้นต่ำของจีนที่เพิ่มขึ้นในปี ค.ศ. 2008 ซึ่งเป็นปฏิกิริยาตอบสนองจากการเพิ่มขึ้นของการประท้วงของแรงงานในประเทศสืบเนื่องมาจากปัญหาเงินเฟ้อในประเทศ แต่ทั้งนี้แรงงานจีนเองกลับยังคงพบกับความยากลำบากในการครองชีพ รวมถึงแรงงานอพยพจากถิ่นทุรกันดารที่จะต้องส่งเงินกลับไปให้กับครอบครัว แรงงานส่วนใหญ่ต้องใช้ชีวิตในหอพักและอาศัยอาหารจากโรงอาหารของโรงงานในการดำรงชีพ ชั่วโมงการทำงานที่ยาวนาน: จากการสำรวจพบว่าแรงงานในจีนและฟิลิปปินส์ มีชั่วโมงการทำงานที่ยาวนาน ทั้งนี้พนักงานต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อแลกกับค่าล่วงเวลา ในโรงงานแห่งหนึ่งในฟิลิปปินส์ที่ผลิตแผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์โทรศัพท์มือถือ ไม่มีวันหยุดให้แรงงานเลยตลอดสัปดาห์ ซึ่งเป็นการกระทำที่ผิดตามหลักการขององค์กรแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) ในบางกรณีแรงงานจะไม่ได้กลับบ้านในช่วงที่โรงงานเร่งทำการผลิตตามออเดอร์ – เช่นตัวอย่างเมื่อช่วงสิ้นปี ค.ศ. 2007 แรงงานในโรงงานแห่งหนึ่งในเสินเจิ้นที่ผลิตอุปกรณ์ชาร์จให้กับ Nokia, Samsung, Motorola และ LG ต้องทำงานแบบอาสาสมัครให้กับโรงงานโดยไม่ได้รับค่าตอบแทนล่วงเวลาเลย นอกจากนี้จากการสำรวจพบว่าแรงงานในจีนและฟิลิปปินส์ ใช้เวลาการในการทำงานเกินมาตรฐานชั่วโมงการทำงานที่ ILO ระบุ ไว้รวมถึงข้อกฎหมายชั่วโมงการทำงานของรัฐ เช่นในจีน ตามกฎหมายแรงงานมีการกำหนดให้ทุกโรงงานสามารถให้พนักงานทำงานล่วงเวลาได้ เพียง 36 ชั่วโมงต่อเดือนเท่านั้น แต่ในโรงงานที่ผลิตชิ้นส่วนให้กับ Nokia, Samsung, Motorola และ LG บังคับให้พนักงานทำงานถึง 80 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ในช่วงที่มีออเดอร์สูง ในโรงงานแห่งหนึ่งในฟิลิปปินส์ที่ผลิตชิ้นส่วนให้กับ Motorola และ LG แรงงานจะต้องทำงานอย่างต่อเนื่องกันถึงสัปดาห์ละ 64 - 67 ชั่วโมง โดยเข้ากะกลางคืน 25 วัน และกะกลางวันอีก 25 วัน บ่อยครั้งที่แรงงานจะต้องทำงานถึงวันละ 12 ชั่วโมง การลงโทษแรงงาน: ค่าแรงของแรงงานจะถูกตัดหากทำงานผิดพลาด จากการสำรวจในสี่โรงงานในประเทศจีน แม้ว่าการลงโทษแรงงานด้วยการตัดเงินจะไม่เป็นสิ่งที่ถูกกฎหมายและไม่ได้ตั้งอยู่บนพื้นฐานความเป็นธรรม รวมถึงการลงโทษนั้นไม่ได้เป็นการคำนึงถึงสุขภาพและความปลอดภัยของแรงงาน ในโรงงานที่ผลิตแผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ให้กับ Nokia, Motorola, Samsung และ LG แรงงานต้องทำงานวันละ 12 - 13 ชั่วโมง ตลอด 6 วันต่อสัปดาห์ในช่วงที่มีออเดอร์สูง พวกเขามักถูกทำโทษด้วยการปรับเงินหากพบว่าแอบงีบหลับในเวลาทำงาน ขาดความเคารพต่อกิจกรรมสหภาพแรงงาน: เมื่อย้อนมองไปดูในประวัติศาสตร์ของอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ เราจะพบว่ามีความพยายามเป็นอย่างสูงในการกีดกัน ขัดขวางและทำลายสหภาพแรงงานเสมอมา จากการสำรวจทั้งในจีนและฟิลิปปินส์ โรงงานอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มักที่จะตั้งอยู่ในเขตส่งเสริมการลงทุนเพื่อการ ส่งออก มีคุณลักษณะเป็นเขตอุตสาหกรรมที่ "ไม่มีสหภาพแรงงาน - ไม่มีการนัดหยุดงาน" (no-union - no-strike) รวมทั้งมีการข่มขู่แรงงานอยู่เสมอ ในประเทศจีน สิทธิแรงงานดูเหมือนจะถูกยกระดับขึ้นภายใต้กฎหมายแรงงานฉบับใหม่ที่มองเหมือนว่าสิทธิบางอย่างที่รัฐบาลจีนให้กับคนงานนั้น เป็นการคานอำนาจกับเหล่าบรรดาบริษัทข้ามชาติที่เข้ามาลงทุนในจีน ขณะเดียวกันสหพันธ์แรงงานจีน (China Federation of Trade Unions: ACFTU) ยังคงผูกขาดการควบคุมกิจกรรมสหภาพแรงงานในจีน โดย ACFTU นั้นขึ้นตรงกับพรรคคอมมิวนิสต์จีน แต่กระนั้นก็ยังคงมีปราบปรามแรงงานที่ออกมาเรียกร้องสิทธิ – โดย ACFTU มีเป้าประสงค์ที่จะให้มีการจัดตั้งสหภาพแรงงานในสถานประกอบการเอกชนทั้งหมดภายในปี ค.ศ. 2010 ที่ผ่านมา ทั้งนี้การชุมนุมประท้วงของแรงงานจีนมีบ่อยครั้ง เช่นในปี ค.ศ. 2007 แรงงานนับพันในโรงงานแห่งหนึ่งซึ่งผลิตอุปกรณ์ชาร์จให้กับ Nokia, Samsung, Motorola และ LG ได้ทำการประท้วงเพื่อเรียกร้องสภาพการทำงานที่ดีขึ้น รวมถึงเรียกร้องสิทธิและส่วนร่วมของแรงงานในการเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้าง แต่พวกเขากลับถูกเจ้าหน้าที่ของรัฐปราบปรามอย่างหนักหน่วง ปัญหาสุขภาพและความปลอดภัย: จากการสัมภาษณ์แรงงานพบว่านอกจากอุบัติเหตุทั่วไปในโรงงานแล้ว แรงงานส่วนใหญ่มักจะเกี่ยวกับการปวดหลัง ปัญหาเกี่ยวกับกล้ามเนื้อ เนื่องจากการทำงานหนักต่อเนื่อง ปัญหาสายตาจากการเพ่งมองในการทำงาน ในโรงงานแห่งหนึ่งในเสินเจิ้นที่ผลิตแผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ให้กับ Nokia, Samsung, Motorola และ LG ทางโรงงานไม่ได้จัดเตรียมอุปกรณ์ป้องกันสารเคมีอันตรายให้อย่างเพียงพอ ในการทำงานกับสารเคมีไม่มีหน้ากากป้องกัน หรือไม่ก็มีการเรียกร้องให้พนักงานจ่ายเงินสำหรับอุปกรณ์ป้องกันด้วยตนเอง ในโรงงานแห่งหนึ่งที่ผลิตชิ้นส่วนประกอบ iPhone แรงงานบางคนได้ให้ข้อมูลว่าพวกเขาไม่มีการประกันในการรักษาพยาบาล, ไม่มีประกันอุบัติเหตุในโรงงาน รวมถึงไม่มีเงินบำนาญเลี้ยงชีพเมื่อเกษียณอายุทำงาน ทั้งนี้ในอุตสาหกรรมผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์นั้นใช้สารเคมีเป็นส่วนสำคัญสำหรับกระบวนการผลิต การกดขี่ทางเพศ: แรงงานส่วนใหญ่ในอุตสาหกรรมผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์มักจะเป็นหญิงสาววัยรุ่น ในประเทศจีนพวกเธอเป็นแรงงานที่อพยพมาจากเขตทุรกันดารเพื่อหาเงินช่วยเหลือ ครอบครัวที่อยู่เบื้องหลัง พวกเธอยังต้องหาเงินช่วยเหลือสมาชิกครอบครัวอื่นๆ ทั้งในด้านการศึกษาและความเป็นอยู่ด้วยเงินจำนวนมาก ในเขตชนบทของประเทศจีนคนรุ่นใหม่มักได้รับการศึกษาในระดับที่ต่ำทำให้การก้าวสู่โรงงานเป็นทางเลือกที่มักจะเลี่ยงไม่ได้ ส่วนในฟิลิปปินส์ก็เช่นเดียวกับจีน ที่แรงงานวัยรุ่นหญิงกลายเป็นกำลังหลักในการหาเงินจุนเจือครอบครัว ชีวิตในโรงงานนอกจากที่จะต้องผจญกับสภาพการทำงานที่ย่ำแย่แล้ว พวกเธอยังต้องเผชิญกับการคุกคามทางเพศ รวมถึงการกีดกันอย่างไม่เป็นธรรม เพราะส่วนใหญ่แล้วโรงงานต่างๆ มักจะรับหญิงสาวโสดเข้ามาเป็นพนักงาน แต่สำหรับคนที่แต่งงานแล้วหรือเคยแต่งมาก่อนมักจะถูกมองข้าม จากการสำรวจพบว่าแรงงานหญิงเหล่านี้มักจะได้ทำหน้าที่ในไลน์การผลิต ส่วนเจ้าหน้าที่ทางด้านเทคนิคหรือวิศวกรมักจะเป็นผู้ชายเสียมากกว่า สำหรับหนังสือ “จะทำยังไงให้พวกคุณรู้ว่า “ฉันป่วย” How can I tell you when I’m ill? : เบื้องหลังคนงานผลิตสินค้าไอที” ที่กำลังอยู่ในมือของผู้อ่านอยู่ในขณะนี้ ได้เรียบเรียงมาจากงานวิจัยเรื่อง “สภาพการทำงานของแรงงานผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์” ของ พัชณีย์ คำหนัก นักวิจัยโครงการรณรงค์เพื่อแรงงานไทย ที่มีเนื้อหาเป็นการนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาของแรงงานภาคอุตสาหกรรมผลิตชิ้นส่วนสินค้าไอทีในประเทศไทย โดยเฉพาะปัญหาเรื่องสุขภาพความปลอดภัยของแรงงานหญิง ซึ่งในอุตสาหกรรมนี้มีสัดส่วนแรงงานหญิงมากกว่า 80% ทั้งนี้เรามีความหวังว่าผู้บริโภคสินค้าไอทีโดยเฉพาะชนชั้นกลางส่วนใหญ่ จะตระหนักถึงประเด็นการละเมิดสิทธิแรงงาน และร่วมกันขับเคลื่อนรณรงค์ให้บริษัทผู้ผลิตชิ้นส่วนประกอบสินค้าไอทีและบริษัทเจ้าของตราสินค้า ปฏิบัติกับแรงงานอย่างมีมนุษยธรรมมากขึ้น เพราะการกดดันจากผู้บริโภคถือว่าเป็นพลังสำคัญในโลกทุนนิยมที่ผู้บริโภคมีบทบาทมากกว่าผู้ซื้อธรรมดาๆ เฉกเช่นในอดีตที่ผ่านมา คุณสามารถเริ่มต้นได้เดี๋ยวนี้ แค่ส่งอีเมลไปยังเจ้าของตราสินค้าอุปกรณ์ไอทีที่คุณใช้อยู่ ขอรายละเอียดต่างๆ เกี่ยวกับสินค้า อาทิ ชิ้นส่วนผลิตมาจากที่ใดบ้าง สภาพความเป็นอยู่ ค่าจ้าง รายได้จากการทำงาน และคนงานสามารถรวมตัวกันเป็นสหภาพแรงงานได้หรือไม่. จะทำยังไงให้พวกคุณรู้ว่า “ฉันป่วย” How can I tell you when I’m ill? : เบื้องหลังคนงานผลิตสินค้าไอที เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ : ISBN 978-974-496-659-9 พิมพ์ครั้งแรก : ธันวาคม 2553 จำนวน 800 เล่ม บรรณาธิการ : วิทยากร บุญเรือง ผู้เขียน : พัชณีย์ คำหนัก จัดพิมพ์โดย : ศูนย์วัฒนธรรมแรงงาน (Labour Culture Center) ภายใต้โครงการรณรงค์เพื่อแรงงานไทย (Thai Labour Campaign) www.thailabour.org ราคาจำหน่าย 100 บาท  สั่งซื้อติดต่อ : โครงการรณรงค์เพื่อแรงงานไทย ตู้ ป.ณ. 219 ไปรษณีย์ลาดพร้าว กรุงเทพฯ 10310 โทรศัพท์ 02 9339492 โทรสาร 02 933 9493     Date post : 13/07/2554 อ่าน 1570