นัยซ่อนเร้นแรงงานกัมพูชา ต่อปัญหา 3 จังหวัดชายแดนใต้

โดย วัชรินทร์ ยงศิริ
นักวิจัยประจำสถาบันเอเชียศึกษา
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

นับแต่ต้นปี 2550 เป็นต้นมา สถานการณ์ความรุนแรงใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ คือ ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส ตลอดจนบางอำเภอของจังหวัดสงขลา ได้ทวีขึ้นเป็นลำดับ มีการสังหารเจ้าหน้าที่ทหาร ตำรวจ ฝ่ายปกครอง ครู และประชาชนล้มตายเป็นรายวัน รวมไปถึงการเผาโรงเรียน

ณ วันนี้ฝ่ายความมั่นคงได้ยอมรับว่าเป็นการปฏิบัติการแบบกองโจรเต็มรูปแบบ ซึ่งเดิมทีฝ่ายความมั่นคงมีสมมติฐานว่าฝ่ายปฏิบัติการก่อการร้ายใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ เป็นคนไทยมุสลิมที่ได้รับการฝึกอบรมการรบนอกแบบจากประเทศมุสลิมบางประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

แต่มาถึงวันนี้ได้มีข้อมูลใหม่ให้เปลี่ยนสมมติฐานแล้วว่า มีคนมุสลิมจากประเทศที่ 3 เดินทางเข้ามายังประเทศไทยเพื่อร่วมปฏิบัติการก่อการร้ายใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้

ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงต้นเดือนมิถุนายนที่ผ่านมานี้ เริ่มมีกระแสข่าวว่ามีชาวกัมพูชามุสลิมเดินทางเข้ามาทางด่านชายแดนอำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว เพื่อจะผ่านไปยังประเทศมาเลเซีย ด้วยการแจ้งต่อเจ้าหน้าที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองว่า จะไปทำงานที่มาเลเซียบ้าง จะไปเยี่ยมญาติในมาเลเซียบ้าง ซึ่งเรื่องนี้ทางกองตรวจคนเข้าเมืองของไทยที่ด่านต้นทางเข้าและด่านปลายทางออกยังไม่มีการตรวจสอบ ยอดจำนวนคนชาวกัมพูชาว่าเข้าและออกมีจำนวนตรงกันหรือไม่

เมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม 2550 มีข้อมูลรายงานจากเจ้าหน้าที่ทหารพรานที่ตั้งจุดตรวจค้นบริเวณหน้าด้านพรมแดนอรัญประเทศ ว่ามีชาวกัมพูชามุสลิมกลุ่มหนึ่งจำนวน 35 คน เดินทางเข้ามาในประเทศไทยอย่างผิดสังเกต และแจ้งต่อกองตรวจคนเข้าเมืองว่าจะเดินทางไปอำเภอสุไหงโก-ลก จังหวัดนราธิวาส เพื่อเป็นทางผ่านเข้าไปทำงานรับจ้างและเยี่ยมญาติในประเทศมาเลเซีย

หลังจากตรวจสอบและตรวจค้นแล้วเจ้าหน้าที่ทหารก็ต้องปล่อยให้เดินทางเข้ามาได้ เพราะคนมีหนังสือเดินทางและตรวจลงตราประทับวีซ่าอย่างถูกต้อง

ในเรื่องนี้ได้มีการเสนอขึ้นไปยังระดับสูงของฝ่ายความมั่นคงว่า คนกัมพูชามุสลิมอาจจะมีส่วนเกี่ยวข้องกับเกตุการณ์ความรุนแรงใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้

อีกกระแสข่าวหนึ่งรายงานว่ามีแรงงานชาวกัมพูชาแต่ไม่ได้ระบุว่าเป็นมุสลิม ทยอยเดินทางผ่านประเทศไทยเพื่อจะไปทำงานที่มาเลเซีย แต่กลับหายไปในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้

จากข่าวที่รายงานข้างต้นนี้ ผู้เขียนจึงขอเสนอบทความชิ้นนี้ขึ้นมาเพื่อลำดับความเป็นมาของแรงงานชาวกัมพูชาที่เข้ามาในประเทศไทยก่อนปี 2547 และตั้งแต่ปี 2547 ถึงปัจจุบัน เพื่อจะหาจุดเชื่อมโยงว่าแรงงานชาวกัมพูชาจะไปเกี่ยวพันกับปฏิบัติการก่อความรุนแรงใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ได้หรือไม่

ก่อนเหตุการณ์ "ปฏิบัติการเจาะไอร้อง" เมื่อวันที่ 4 มกราคม 2547 การเดินทางเข้ามาในประเทศไทยของแรงงานชาวกัมพูชาถือเป็นเรื่องปกติ เพราะประเทศไทยต้องการแรงงานชาวกัมพูชาที่ไร้ฝีมือมาทำงานแทนแรงงานคนไทย

แรงงานชาวกัมพูชาที่เข้ามาในประเทศไทย มีการกระจายตัวไปทำงานในภาคและจังหวัดต่างๆ ทั่วประเทศ

ในบทความนี้ผู้เขียนขอเน้นลงที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ว่างานที่แรงงานชาวกัมพูชาไปทำมีอะไรบ้าง

งานที่แรงงานชาวกัมพูชาทำส่วนใหญ่จัดอยู่ในงาน 3 D คือ งานที่สกปรก (Dirty) อันตราย (Dangerous) และยาก (Difficult) ได้แก่ ประมงทะเล (ลงเรือจับปลาออกทะเล) ต่อเนื่องประมง ( ทำงานในโรงงานผลิตอาหารทะเลแช่แข็ง อาทิ แกะกุ้ง ลอกหนังปลาหมึก) ทำงานในโรงงานปลาป่นใช้เป็นอาหารสัตว์ ทำงานในโรงงานน้ำปลา ทำงานในโรงงานอาหารทะเลตากแห้ง ทำงานเกษตร (กรีดยางในสวนยาง ทำงานในสวนกาแฟ) งานก่อสร้าง (มีแรงงานกัมพูชาไม่มาก) และงานขายบริการ ( มีหญิงกัมพูชาจำนวนไม่มาก)

ย้อนกลับไปก่อนปี 2547 ประเทศไทยในฐานะที่เป็นประเทศปลายทางรับแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาเข้ามาทำงาน จึงมีแรงงานที่เข้ามาทั้งถูกกฎหมายและลักลอบเข้ามาอย่างผิดกฎหมาย ไม่เพียงเดินทางเข้ามาทางบกทางชายแดนเท่านั้น ทางทะเลยังเป็นอีกช่องทางหนึ่งที่ลักลอบเข้ามาแล้วเป็นแรงงานประมงโดยไม่ต้องขึ้นฝั่ง

ปัญหาแรงงานต่างด้าวทั้งหมดจากประเทศเพื่อนบ้านพม่า กัมพูชา ลาว จึงทำให้รัฐบาลไทยต้องแก้ไขโดยกำหนดยุทธศาสตร์บริหารจัดการแรงงานต่างด้าวทั้งระบบขึ้นในปี 2547

คือให้นายจ้างนำแรงงานที่ลักลอบเข้ามาอย่างผิดกฎหมายมาจดทะเบียนแรงงานต่างด้าว ให้เข้าสู่ระบบการจ้างแรงงานที่ถูกต้องตามกฎหมาย หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งให้นำแรงงานที่หลบซ่อนใต้ดินให้ขึ้นมาอยู่บนดินโดยถูกต้องตามกฎหมาย

สําหรับการจ้างงานแรงงานชาวกัมพูชาใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้แสดงตัวเลข (ตามตารางที่ 1)

ตัวเลขจำนวนแรงงานชาวกัมพูชาที่ผู้เขียนหยิบยกมาแสดงตามตารางที่ 1 จะเห็นว่ามีแรงงานชาวกัมพูชาจำนวนไม่มากอยู่ใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ มิใช่ผู้เขียนจะช่วยแก้ต่างให้กับแรงงานชาวกัมพูชาว่าไม่ได้เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ก่อความไม่สงบ แต่ต้องการชี้แจงรายละเอียดขั้นตอนการเข้ามาของแรงงานว่ามีการตรวจสอบหลักฐานอย่างรัดกุม นับเป็นการคัดกรองแรงงานต่างด้าวไม่ให้เข้ามาก่อปัญหา

เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม 2546 รัฐบาลไทยและรัฐบาลกัมพูชาได้ร่วมมือกันแก้ไขปัญหาแรงงานที่ลักลอบเข้ามายังประเทศไทย โดยมีการลงนามในบันทึกความเข้าใจความร่วมมือในการจ้างงานแรงงาน (MOU on Cooperation in the Employment of Workers) จาก MOU ฉบับนี้ต่อนี้ไปแรงงานจากกัมพูชาที่เข้ามาทำงานในไทยที่ถูกต้องตามกฎหมาย ต้องผ่านขั้นตอนและมีหลักฐานดังนี้

แรงงานกัมพูชาที่เดินทางเข้ามาในไทยมีชื่ออยู่ในบัญชีรายชื่อซึ่งได้รับการรับรองจากประเทศต้นทางแล้ว หมายถึงว่ารายชื่อของแรงงานเหล่านี้สมัครใจที่จะให้บริษัทจัดหางานในกัมพูชา จัดส่งมาทำงานในประเทศไทย บริษัทจะจัดทำเอกสารต่อไปนี้

1. วีซ่า ที่สถานเอกอัครราชทูตไทยลงตราอนุญาตในหนังสือเดินทาง (passport) ให้เข้าประเทศไทยถูกต้อง

2. บัตรอนุญาตทำงาน ที่กระทรวงแรงงานของไทยออกให้ ( เป็นระยะเวลา 2 ปี)

3. ใบรับรองสุขภาพ

4. บัญชีเงินฝากในธนาคาร กำหนดโดยหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายหน้าที่ของแต่ละฝ่าย

5. ภาษีหรืออย่างอื่นที่กำหนดโดยแต่ละฝ่าย

6. สัญญาจ้างงานระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง ( ซึ่งอธิบดีกรมการจัดงานของไทยลงนามอนุมัติ)

ดังนั้น แรงงานชาวกัมพูชาที่เข้ามาไทยตามกระบวนการนี้ ทางการไทยจะทราบแหล่งของแรงงานได้แน่ชัด เพราะในสัญญาจ้างงานมีการระบุปลายทางของแรงงานว่าจะไปทำงานที่ไหน

บันทึกความเข้าใจนี้เป็นข้อตกลงระหว่างไทยกับกัมพูชา ฉะนั้นแรงงานกัมพูชาจึงมีจุดหมายปลายทางเพียงในประเทศไทยเท่านั้น ไม่สามารถใช้เป็นทางผ่านเพื่อจะไปทำงานยังประเทศที่ 3 ได้

จากแหล่งข้อมูลผู้เชี่ยวชาญเรื่องแรงงานอธิบายว่า แรงงานกัมพูชาส่วนใหญ่นับถือพุทธศาสนาและเข้ามาทำงานในงานประเภท 3D ซึ่งคนกัมพูชามุสลิมจะไม่ทำ โดยกลุ่มคนกัมพูชามุสลิมจะเลือกไปทำงานในระดับที่ใช้ฝีมือ (sklll labour)

จากขั้นตอนรายละเอียดที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ หากเจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงมีข้อสงสัยว่าแรงงานต่างด้าวกัมพูชาอาจจะไปเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ความรุนแรงใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ก็สามารถร่วมมือกับทางฝ่ายนายจ้างและหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับแรงงานเพื่อขอตรวจหลักฐานได้

เมื่อรัฐบาลไทยและรัฐบาลกัมพูชาร่วมมือกันอุดช่องโหว่ของการลักลอบเข้าไทยของแรงงานผิดกฎหมายแล้ว อะไรล่ะยังเป็นช่องทางที่เปิดให้คนกัมพูชาเดินทางเข้ามาในประเทศไทย โดยขอใช้เป็นทางผ่านไปยังประเทศที่ 3 แต่ก็ไม่ได้ทำตามที่แจ้งวัตถุประสงค์กลับหายไปในพื้นที่ชายแดนไทย ดังที่เป็นข่าวออกมา

สิ่งนี้เป็นคำถามที่เกิดขึ้นในใจผู้เขียนและพยายามหาคำตอบ

ก่อนเกิดเหตุการณ์ความไม่สงบใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ไม่เพียงแต่มีแรงงานกัมพูชาเดินทางเข้ามาในประเทศไทยเท่านั้น ยังมีกลุ่มเยาวชนมุสลิมกัมพูชาเดินทางเข้ามาศึกษาศาสนาอิสลามในโรงเรียนปอเนาะ ใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทย ซึ่งถือเป็นธรรมเนียมปฏิบัติกันมาช้านานแล้วที่คนกัมพูชาเชื้อสายจามที่นับถือศาสนาอิสลาม จะส่งบุตรหลานเข้ามาศึกษาศาสนาที่โรงเรียนปอเนาะในไทย

ในช่วงแรกนั้นกลุ่มเยาวชนมุสลิมกัมพูชายังไม่ถูกเพ่งเล็งนักจากเจ้าหน้าที่ฝ่ายไทย การเดินทางเข้ามาในไทยยังได้รับการอนุญาตเพราะมีหนังสือเดินทางถูกต้อง

คงยังจำกันได้ถึงกรณีรัฐบาลกัมพูชาจับกุมคนไทย 2 คน ที่ไปสอนหนังสือในโรงเรียนมุสลิมแห่งหนึ่งในกรุงพนมเปญ ด้วยข้อหาว่าเป็นสมาชิกของขบวนการก่อการร้ายอิสลามหัวรุนแรง (Jemaah Islamiyah-JI) เมื่อเดือนพฤษภาคม 2546 และศาลได้ตัดสินคนไทย 2 คนนี้มีความผิดถูกลงโทษจำคุกตลอดชีวิต

การพัวพันของคนไทย 2 คนซึ่งเป็นชาวจังหวัดปัตตานีและเป็นคนไทยมุสลิม กับขบวนการ JI จึงทำให้รัฐบาลไทยออกคำสั่งให้สถานเอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงพนมเปญเข้มงวดในการออกวีฆ่าให้แก่คนกัมพูชามุสลิม ที่จะเดินทางเข้ามายังประเทศไทยเพื่อไปศึกษาศาสนาในโรงเรียนปอเนาะ ผู้เขียนจำได้ว่าเป็นช่วงปี 2546-2548

แต่มาถึง ณ วันนี้ปี 2550 กลับมีกลุ่มคนกัมพูชามุสลิมเดินทางเข้ามาในประเทศไทยเพื่อเป็นทางผ่านไปยังมาเลเซีย ด้วยข้ออ้างว่าจะไปทำงานและเยี่ยมญาติในมาเลเซีย แม้ทางทหารที่รักษาความมั่นคงมีข้อสงสัยได้ควบคุมไปตรวจสอบก็ไม่สามารถทำอะไรได้มาก ในที่สุดก็ต้องปล่อยตัวให้เดินทางต่อไปด้วยมีหนังสือเดินทางและมีวีซ่าลงตราจากสถานเอกอัครราชทูตไทยถูกต้อง

ช่องโหว่หรือจุดอ่อนที่ค้นหาคือ พระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ.2522 มาตรา 34 (8) คนต่างด้าวซึ่งจะเข้ามาในราชอาณาจักรเป็นการชั่วคราวได้โดยอาศัยเหตุผล การเดินทางผ่านราชอาณาจักร จึงนำไปสู่การเดินทางเข้ามายังประเทศไทยโดยง่ายดายของคนกัมพูชามุสลิม ซึ่งทางฝ่ายความมั่นคงได้จับตาดูว่าอาจจะเกี่ยวโยงกับปฏิบัติการก่อความไม่สงบใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้

ด้วยมีหลักฐานจำนวนตัวเลขการเดินทางเข้ามาของคนกัมพูชามุสลิมผ่านด่านชายแดนอรัญประเทศ เดินทางลงไปชายแดนภาคใต้ ซึ่งเข้ามาโดยถือหนังสือเดินทางถูกต้อง ในปี 2548 จำนวน 8,488 คน ปี 2549 จำนวน 7,270 คน และปี 2550 จำนวน 2,524 คน รวมจำนวน 18,282 คน

และจากการตรวจสอบการเดินทางกลับ พบว่า มีการเดินทางกลับมาเพียงร้อยละ 10 เท่านั้น ทางฝ่ายความมั่นคงจึงได้ทำหนังสือถึงกระทรวงการต่างประเทศเพื่อขอให้ทางสถานเอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงพนมเปญ พิจารณาหรือระงับการออกวีซ่าให้คนกัมพูชามุสลิมอันเป็นแผนสกัดกั้นการเพิ่มประชากรมุสลิมเพื่อการแบ่งแยกดินแดน

เรื่องนี้ผู้เขียนเชื่อมั่นว่ารัฐบาลไทยเมื่อทราบช่องโหว่ของกฎหมายแล้ว ต้องเร่งหามาตรการแก้ไขพระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ.2522 อย่างทันท่วงที เพื่อเอาหนามที่ทิ่มแทงออกจากเนื้อก่อนจะสายเกินแก้

ที่มาข้อมูล : มติชน วันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2550 ปีที่ 30 ฉบับที่ 10714 หน้า 7