The Myth of CSR ( จบ) : ความสัมพันธ์ของการพัฒนาอย่างยั่งยืน และ CSR

คอลัมน์ ACADEMIC

โดย อนันตชัย ยูรประถม โครงการเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ anantachai@yahoo.com

ในยุคนี้สมัยนี้ใครที่ไม่เคยคุ้นกับสองคำนี้ การพัฒนาที่ยั่งยืน ( SD) ความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กรธุรกิจ (CSR) อาจจะถูกมองว่าเชยเลยก็ได้ หรือถ้าใครไม่รู้จริงๆ ณ ตอนนี้เราสามารถหาข้อมูล ความรู้ในสองเรื่องนี้ได้อย่างมากมาย ผิดจากเมื่อก่อน ไม่ว่าจะเป็นเอกสาร ตำรา การอบรม สัมมนา หรือสื่อสากลอย่างอินเทอร์เน็ต เริ่มต้นง่ายๆ โดยเว็บ search engine ยอดฮิตอย่าง google.com ถ้าเราพิมพ์คำว่า "sustainable development" ลงไป จะได้ผลลัพธ์ออกมากว่า 53 ล้านรายการ และถ้าลองพิมพ์คำว่า "corporate social responsibility" ลงไป ผลที่ได้ก็ย่อมเยาลงมาเหลือประมาณ 1.8 ล้านรายการ แม้ในปัจจุบัน CSR ยังตามหลัง SD อยู่ แต่เราเชื่อว่าด้วยกระแสของความร้อนแรงของเรื่องนี้จะทำให้ปริมาณของข้อมูลเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งจะว่าไปแล้วทั้งสองเรื่องเป็นสิ่งสำคัญสำหรับสภาพแวดล้อมที่เป็นอยู่ในขณะนี้และทั้งสองยังสอดประสานกัน เป็นเกลียวแห่งการพัฒนาอย่างยั่งยืนสำหรับอนาคตของโลกเราก็ว่าได้ ดังนั้นผมเลยอยากจะปิดบทความชุด The Myth of CSR ไว้ที่การศึกษาถึงความสัมพันธ์ของทั้งสองเรื่องนี้

แนวความคิดที่ 1 the triple-bottom-line 3 มิติ พื้นฐานของการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SD) : คำอธิบายเกี่ยวกับการพัฒนาอย่างยั่งยืนอ้างอิงจากรายงาน The Brundtland Report ของคณะกรรมาธิการโลกว่าด้วยสิ่งแวดล้อมและการพัฒนา (World Commission on Environment and Development - WCED) (1987) ที่ได้กล่าวไว้ว่า " การพัฒนาอย่างยั่งยืนคือการพัฒนาที่เพียงพอกับความต้องการของชนรุ่นปัจจุบัน โดยไม่ส่งผลกระทบต่อการพัฒนาอย่างพอเพียงกับความต้องการของชนรุ่นต่อไปในอนาคต" โดยอาศัยหลักแนวคิดพื้นฐานมุมมองในการพัฒนาสามด้านอย่างเท่าเทียมกัน อันประกอบด้วย เศรษฐกิจ - การผลิตสินค้าและบริการตามเป้าหมาย, สังคม - มุ่งสร้างการมีส่วนร่วมและความเป็นธรรม เพื่อเป็นการนำไปสู่การสืบทอดวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม - คงไว้ซึ่งความหลากหลายทางพันธุกรรมและให้ระบบสิ่งแวดล้อมมีความสามารถในการกลับคืนสู่สมดุล

แนวความคิดที่ 2 แนวคิดของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (stakeholder approach) พื้นฐานของความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กรธุรกิจ (CSR) : การศึกษาในมุมมองนี้มองว่า CSR เป็นประเด็นทางสังคม (social issue) ที่มุ่งเน้นไปยังกลุ่มผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย (stakeholder) หรือผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการดำเนินธุรกิจในสังคมระดับต่างๆ ที่แวดล้อมองค์กรอยู่ ไม่ว่าจะเป็นสังคมภายในบริษัท (ผู้ถือหุ้น, ผู้บริหาร, พนักงาน) สังคมใกล้ (คู่ค้า, คู่แข่ง, ลูกค้า, ชุมชนโดยรอบ) หรือสังคมที่กว้างไกลออกไป (รัฐ, องค์กรเอกชนอื่น, และประชาชนในวงกว้าง) CSR ถูกมองว่าเป็นสิ่งใหม่ของการจัด การผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (stakeholder management) ที่ได้วิวัฒนาการใน 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมา อย่างไรก็ตามได้มีการโต้แย้งที่ว่าไม่ควรมอง CSR ในประเด็นนี้เพียงอย่างเดียว เพราะถ้าเป็นเช่นนั้นแล้ว CSR อาจจะกลายเป็นเรื่องของการทำดีด้วยการดูแลผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งภายในและภายนอกเพื่อสร้างผลประโยชน์ให้กับบริษัทเพียงเท่านั้น แต่ควรมองถึงการสร้างหลักและแนวทางปฏิบัติในความรับผิดชอบต่อสังคม, แนวทางของบริษัทต่อการตอบสนองต่อสังคม และความรับผิดชอบต่อสังคมในผลกระทบที่เกิดขึ้นอีกด้วย

แนวความคิดที่ 3 การพัฒนาอย่างยั่งยืนในฐานะพื้นฐานของ CSR : ถ้าเริ่มจาก ประเด็นของการพัฒนาอย่างยั่งยืนแล้ว เราจะเห็นได้ว่ามิติของการพัฒนาอย่างยั่งยืน SD ทั้ง 3 ด้านนั้น มีความครอบคลุมในทุกภาคส่วนของสังคม ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ ภาคธุรกิจ และภาคประชาชน ในขณะที่ CSR ถูกมองว่าเป็นความรับผิดชอบในระดับขององค์กรธุรกิจเท่านั้น ดังนั้น SD จึงถูกเป็นเสมือนกับจริยธรรมหรือจรรยาบรรณขั้นพื้นฐานของ CSR ของบริษัท CSR ยังได้รับการมองว่าเป็นเรื่องของสร้างคุณค่าให้กับองค์กร, การจัด การสิ่งแวดล้อม, ระบบการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม รวมถึงมุมมองที่ว่า CSR เป็นมิติทางสังคมของแนวคิดการพัฒนาที่ยั่งยืนนั่นเอง

แนวความคิดที่ 4 SD และ CSR ในความหมายเดียวกัน : อย่างไรก็ตามถึงแม้จะทั้งสองแนวคิดจะได้รับการวิพากษ์ โต้เถียงกันต่างๆ นานา ถึงความแตกต่างไม่ว่าจะเป็นแนวคิดพื้นฐาน การมุ่งเน้น มิติ ขอบเขตของการครอบคลุมของแนวคิด แต่สุดท้ายเราพบว่าการพัฒนาอย่างยั่งยืนหรือ sustainable development และความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กรธุรกิจ หรือ corporate social responsibility ถูกนำไปใช้ในความหมายเดียวกันเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานวิจัยทางวิชาการที่มีสมมติฐานในเรื่องนี้ได้แสดงให้เห็นถึงทิศทาง ที่บริษัทจำนวนมากเริ่มสร้างพันธสัญญาทางสังคมและสิ่งแวดล้อมเข้ากับ CSR ของตนเอง แม้ว่าบริษัทส่วนใหญ่เองจะให้ความสำคัญกับพันธสัญญาทางสังคมมากกว่าโครงการ และความสำเร็จในประเด็นของความยั่งยืนที่เกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อมก็ตาม แต่เราก็คงปฏิเสธได้ยากว่า ทิศทางของการนิยามความหมายของ "การพัฒนาอย่างยั่งยืน" กับ "ความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กรธุรกิจ" กำลังมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

เราปิดตำนานของ CSR แล้วครับ...แต่จากนี้ไปเราจะเริ่มเปิดหน้าใหม่ของการพัฒนาอย่างยั่งยืนด้วยความรับผิดชอบที่เรามีต่อสังคมร่วมกันนะครับ

ที่มา : ประชาชาติธุรกิจ วันที่ 09 กรกฎาคม พ.ศ. 2550 ปีที่ 31 ฉบับที่ 3912 (3112), หน้า 42