วิกฤติเลิกจ้างจริง หรือเป็นเพียงนอมินีนายจ้าง

บัณฑิต แป้นวิเศษ หัวหน้าฝ่ายแรงงานหญิง มูลนิธิเพื่อนหญิง

กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ : วิกฤติเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในปี 2540 ได้ส่งผลกระทบอย่างมากมายต่อผู้ใช้แรงงาน โดยเฉพาะสภาวะการลงทุน และการจ้างงานในภาคอุตสาหกรรมต่างๆ มีการเลิกจ้างคนงานอย่างต่อเนื่องเสมอมา เช่น ปี 2542 มีคนงานถูกเลิกจ้าง 1.19 แสนคน ปี 2543 มีคนงานถูกเลิกจ้าง 1.74 แสนคน ในปี 2544 มีคนงานถูกเลิกจ้าง 1.28 แสนคน ปี 2545 มีคนงานถูกเลิกจ้าง 44,783 คน

ในขณะที่ตัวเลขสถานประกอบการที่เลิกจ้าง และหยุดกิจการ ตั้งแต่ 1 มกราคม- 25 มิถุนายน 2550 มีจำนวน 8,148 แห่ง มีคนงานถูกเลิกจ้างและปิดกิจการ ตามตัวเลขผู้ประกันตนในประกันสังคมถึง 59,438 คน ซึ่งประมาณการได้จากการประชุมของโฆษกกระทรวงต่างๆ ที่จัดขึ้นที่กระทรวงวิทยาศาสตร์ วันที่ 12 กรกฎาคม 2550 ว่า แนวโน้มการปิดโรงงานในอนาคต อาจจะเกิดขึ้นถึง 3 พันแห่ง โดยอ้างข่าวจากกระทรวงแรงงาน

เป็นที่ทราบกันดีว่า กรณีของโรงงานไทยสินฯ ที่สั่งปิดโรงงานอย่างกะทันหัน ทิ้งคนงาน 5,000 คน ให้ตกอยู่ในชะตากรรม ความไม่แน่นอนของอนาคตเพียง 1 คืนนั้นได้สั่นสะเทือนถึงรัฐบาลต่อความมีเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ การเมืองอย่างมาก แต่ก็ยังโชคดีที่กรณีนี้มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน รับลงไปเจรจากับนายจ้างให้เปิดโรงงาน และรับคนงานกลับเข้าทำงาน ซึ่งในทางกฎหมายคุ้มครองแรงงานนั้น นายจ้างผิดเต็มประตู เพราะเลิกจ้างไม่บอกกล่าวล่วงหน้า ต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมาย แม้ว่านายจ้างจะอ้างพิษค่าเงินบาทแข็งตัว ทำให้ธุรกิจไปไม่ไหวก็ตามที หรือจะอ้างกรณีใดๆ ก็ตาม ก็ไม่ใช่ความผิดของลูกจ้างที่ก่อนปิดงาน ต้องเร่งเย็บผ้างกๆ เพื่อเร่งผลผลิต

ข้อสังเกตบางประการต่อกรณีวิกฤติค่าเงินบาทแข็งตัว ส่งผลต่อปรากฏการณ์โรงงานไทยสินฯ ที่ตัดเย็บเสื้อผ้าให้กับบรรษัทข้ามชาติดังๆ เช่น อาดิดาส ไนกี้ ฯลฯ นั้น น่าจะมีความไม่ชอบมาพากลเกิดขึ้นในหลายลักษณะ ถ้ามองอย่างวิเคราะห์เจาะลึกลงไป กล่าวคือ

ประการที่หนึ่ง กรณีของโรงงานไทยสินฯ ปิดตัวข้ามคืน ปล่อยลูกจ้างห้าพันคนไว้ให้เป็นเงื่อนไข บอกรัฐบาลว่า ตนเองไม่สามารถรับภาระการจ้างงานอีก ต่อไป โดยกรณีนี้ทำให้นึกไปถึงปี 2539-2540 ที่เกิดวิกฤติเศรษฐกิจ มีโรงงานขนาดใหญ่ย่านรังสิต ผลิตตัดเย็บเสื้อผ้าส่งนอก เหมือนกันมีจำนวนคนงานเท่าๆ กับไทยสินฯ ก็ได้ใช้เงื่อนไขแบบนี้ดึงเงินช่วยเหลือจากรัฐบาลลงไป แต่สุดท้าย ก็หล่อเลี้ยงได้ไม่นาน นายจ้างก็ปิดตัวลง แล้วก็เลิกจ้างอย่างไม่เป็นธรรม ปล่อยภาระไว้ให้กับรัฐบาลต้องแก้ไขปัญหาคนตกงาน

ประการที่สอง ปรากฏการณ์ฝีปูดของรัฐบาลทางเศรษฐกิจ ถือเป็นช่วงความอ่อนแอและการสร้างช่องโหว่ในการต่อรองกับหลายกลุ่มผลประโยชน์ทางการเมือง เศรษฐกิจและสังคม การเลือกจังหวะของโรงงานไทยสินฯ ย่อมมีนัยของความเคลือบแคลงใจ ต่อนักวิเคราะห์เคลื่อนไหวทางการเมือง และเศรษฐศาสตร์แรงงานพอสมควร เนื่องจากความเป็นกลุ่มก้อนกันอย่างเหนียวแน่นขององค์กรนายจ้างมีการพบปะเตรียมการอย่างเป็นระบบองค์กรหนึ่ง จึงไม่น่าเชื่อว่านายจ้างที่เป็นสมาชิกของสภาองค์การนายจ้าง 8 แห่ง สมาคมผู้บริหารงานบุคคลจะไม่เห็นสัญญาณในฐานะการผลิต และการลงทุนของบริษัทไทยสินฯ

การใช้จังหวะสถานการณ์ช่วงนี้ ถ้ามองให้ลึกลงไปคล้ายการให้นายจ้างโรงงานไทยสินฯ เป็นนอมินีภาคนายจ้าง เพื่อหวังลดต้นทุนการผลิต การหวังแก้ไข เงื่อนไขต่างๆ ทางกฎหมายที่เป็นลักษณะตัวเงินของนายจ้างที่ส่งสมทบกับรัฐบาล หรือการลดภาษีค่าใช้จ่ายวัตถุดิบนำเข้าทั้งภายในและภายนอกประเทศ ในขณะเดียวกัน ก็อาจจะเป็นโอกาสของการลดกำลังคน ลดขนาดโรงงาน การผลิตอย่างดูเหมือนชอบธรรม

ซึ่งกลยุทธ์แบบนี้ถ้าติดตามการเกิดวิกฤติเศรษฐกิจประเทศไทยช่วงปี 2540 นั้น มีท่วงทำนองการขับเคลื่อนของกลุ่มนายจ้างที่คล้ายๆ กัน เราจะเห็นตัวอย่างของการลงไปเร่งจัดการปัญหาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานอย่างรวดเร็ว โดยมีการเสนอการช่วยเหลือนายจ้างในรูปแบบต่างๆ ซึ่งก็ไม่มีความแน่นอนว่า หลังเสร็จการเลือกตั้ง หมดยุคของรัฐบาลชุดนี้ นายจ้างจะดำเนินการต่อหรือไม่

ผมคิดว่านี่เป็นเรื่องกังวลใจของพี่น้องผู้ใช้แรงงานไทยสินฯ มากที่สุดตอนนี้ หรือตอนนี้มีการนำเสนอปรับแก้กฎหมายประกันสังคมในส่วนการส่งเงินสมทบฝ่ายนายจ้าง โดยเสนอให้ลดการส่งสมทบลงร้อยละ 2-3 เป็นต้น

สมทบของภาคประชาชนและผู้ใช้แรงงานไปอุ้มไว้อยู่

ผมมีข้อเสนอทั้งระยะสั้นและระยะยาวดังต่อไปนี้

ประการที่หนึ่ง รัฐบาลโดยกระทรวงแรงงาน กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงการคลัง กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงที่เกี่ยวข้อง เร่งจัดสัมมนาใหญ่ ถกเถียงและทำเป็นวาระแห่งชาติเร่งด่วน ในการแก้ไขปัญหาคนถูกเลิกจ้างตกงาน เพื่อเป็นกรอบนโยบายฝากรัฐบาลชุดนี้ต่อไป ให้ช่วยกระทำการอย่างต่อเนื่อง

ประการที่สอง รัฐบาลต้องออกกฎหมาย ว่าด้วยการสร้างกองทุนสำรอง และจัดเก็บเงินลงทุนของนักลงทุนที่จะเข้ามาประกอบกิจการในประเทศตามเปอร์เซ็นต์ของประเภทอุตสาหกรรม และจำนวนกำลังการผลิต ทั้งนี้ เพื่อเป็นการสร้างหลักประกันความมั่นคงในอนาคต ถ้านายจ้างปิดกิจการไม่ว่าจะถูกหรือผิดกฎหมาย โดยไม่จำเป็นต้องมานำเงินกองทุนสำรอง หรือเงินช่วยเหลือต่างๆ ของรัฐบาลมาอุ้มนายจ้าง

ประการที่สาม รัฐบาลต้องกำหนดนโยบาย มาตรการ และปรับปรุงกฎหมายต่างๆ เพื่อช่วยเหลือ ดูแล คุ้มครองคนงานนอกระบบ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นแรงงานหญิงที่ถูกผลักดันให้ออกมาทำงานนอกโรงงานจำนวนมาก แต่ไม่ได้รับการคุ้มครองในระบบกฎหมายแรงงาน ประกันสังคม และกองทุนเงินทดแทน เป็นต้น

ประการที่สี่ รัฐบาลต้องมีนโยบายที่ชัดเจนในการจัดสรรงบประมาณช่วยเหลือพัฒนาอาชีพให้กับคนตกงาน รวมทั้งจัดสรรที่อยู่ให้กับคนตกงาน หรือผู้มีรายได้น้อยให้สามารถผ่อนซื้อในระยะยาวได้ และต้องมีการช่วยเหลือด้านการศึกษากับลูกคนตกงาน หรือผู้มีรายได้น้อย โดยให้ได้รับสวัสดิการและไม่ต้องเสียค่าเล่าเรียน

ประการที่ห้า รัฐบาลจะต้องแก้ไขมาตรา 39 ใน พ.ร.บ.ประกันสังคม โดยให้ลูกจ้างที่เคยใช้มาตรา 33 ตอนเป็นคนงานในโรงงาน เมื่อตกงานหรือถูกเลิกจ้างให้สามารถส่งเงินสมทบเพียงเท่าเดียว เป็นต้น

จากปัญหาแรงงานดูเหมือนว่า สภาพชีวิตของคนงาน ณ วันนี้ คงยังไม่มีอะไรดีขึ้นในแง่ความมั่นคง วิกฤติเศรษฐกิจกับการเลิกจ้างดูเหมือนจะเป็นเพียงแค่อีเวนท์ ( Event) เล็กๆ ของทุกรัฐบาล หลายครั้งที่คาดหวัง ดังสุภาษิตที่ว่า "วัวหายแล้วล้อมคอก" แต่ก็ไม่เคยเห็นรัฐบาลชุดไหนจะทำเสียที