หนทางสู้ของ ' คนตัวเล็ก' หลังถูกเลิกจ้าง-ปิดโรงงาน

ปัญหาเลิกจ้าง-ว่างงาน กำลังจะกลายเป็นปัญหาใหญ่ของประเทศไทย ท่ามกลางภาวะเช่นนี้ ทั้งผู้ใช้แรงงานและผู้ประกอบการ ที่ต่างก็อยู่ในสภาพเป็น " คนตัวเล็ก" จะมีหนทางออกกันอย่างไร มาตรการใดที่จะทำให้ทุนนอกประเทศ สนใจต่อชะตากรรมของพวกเขา นอกเหนือจากผลกำไร

ปัญหาการปิดกิจการของโรงงานสิ่งทอที่เกิดขึ้น ดูเหมือนจะถูกเทน้ำหนักไปยังปัญหาการแข็งค่าของเงินบาทเป็นประเด็นหลัก แต่หากลองมองให้ถึงเนื้อแท้ของปัญหาแล้ว ต้องยอมรับว่า ค่าเงินบาทเป็นเพียงอีกหนึ่งปัจจัยที่เข้ามาเร่งให้เกิดปัญหาเร็วขึ้น แต่ปัจจัยที่สำคัญอย่างยิ่งสำหรับการดำเนินธุรกิจนี้ก็คือ การปรับตัวของผู้ประกอบการ

 " การแข่งขันในอุตสาหกรรมสิ่งทอ ค่อนข้างรุนแรง ดังนั้น ผู้ประกอบการต้องปรับตัวให้ทันสถานการณ์ทั้งในแง่คุณภาพสินค้า และหลักมาตรฐานสากลเกี่ยวกับความรับผิดชอบต่อสังคม เช่น สถานประกอบการต้องปลอดภัย ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม การจ้างแรงงานที่ไม่เป็นธรรม เป็นต้น ซึ่งในขณะนี้เชื่อว่ายังมีโรงงานจำนวนมากในประเทศไทยที่สามารถปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่คู่ค้าในแถบยุโรปและสหรัฐ กำหนดไว้ได้" นายวิรัตน์ ตันเดชานุรัตน์ ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาอุตสาหกรรมสิ่งทอ  กล่าว

  ทั้งนี้ ในการเข้ามาค้าขายกับประเทศในเอเชีย คู่ค้าในยุโรปและอเมริกาจะใช้ข้อกำหนดดังกล่าวเข้ามาประเมิน หากโรงงานใดทำไม่ได้ตามเกณฑ์ ก็จะมีมาตรการลงโทษทันที เช่น การสั่งระงับคำสั่งซื้อ

  กรณีโรงงานไทยศิลป์ อาคเนย์ อิมปอร์ต เอ็กซ์ปอร์ต จำกัด ที่ต้องปิดตัวเองลงเพราะถูกตัดคำสั่งซื้อ เนื่องจาก 1-2 ปีก่อน มีพนักงานถูกไฟฟ้าช็อตเสียชีวิต และทางผู้บริหารไม่ได้แจ้งข้อมูลให้คู่ค้าทราบ เมื่อเขารู้ภายหลังก็มีการตัดคำสั่งซื้อ แม้จะผลิตสินค้าได้คุณภาพตามที่คู่ค้าต้องการ ประกอบกับธนาคารก็ระงับสินเชื่อ จึงทำให้บริษัทมีปัญหาต้องปิดกิจการ

  ข้อกำหนดของคู่ค้า ถือเป็นหนึ่งในมาตรการกีดกันทางการค้า ที่โรงงานผลิตหลายแห่งคิดว่าไม่สำคัญ ซึ่งตามหลักแล้ว เราในฐานะคู่ค้าต้องทำความเข้าใจ และเร่งปรับตัวให้สอดรับกับมาตรฐานดังกล่าว ไม่เช่นนั้นจะเกิดปัญหาตามมาเรื่อยๆ

  เขามั่นใจว่า สิ่งที่เกิดขึ้นกับไทยศิลป์ฯ ไม่ใช่หายนะที่จะเกิดขึ้นกับภาพรวมของอุตสาหกรรมสิ่งทอของไทย

 " ที่ผ่านมาคู่ค้าจะสั่งซื้อสินค้าจากจีน เวียดนามด้วย  เนื่องจากมีความได้เปรียบด้านค่าจ้างแรงงาน แต่ก็ยังจำเป็นต้องจ้างไทยผลิต  เพราะสินค้าคุณภาพดีกว่า โดยเมื่อไนกี้เลิกจ้างไทยศิลป์ฯ ก็หันไปสั่งซื้อจากโรงงานอื่นในไทย ไม่ได้ย้ายฐานไปจีนหรือเวียดนามอย่างที่หลายคนเข้าใจ" 

  อย่างไรก็ตาม  " คุณภาพ" ของงานไม่ใช่ความจีรัง หากยังย่ำอยู่กับที่ ไม่มีการพัฒนา เพราะคู่แข่งอย่างเวียดนามนั้น ข้อมูลล่าสุด ไล่จี้จ่อที่ก้นเรามาแล้ว จะไปรอให้ภาครัฐเข้ามาช่วยเหลือ ก็คงเป็นวันที่ทุกอย่างพังพาบลงมาแล้ว 

  วิรัตน์ กล่าวว่า ความจริงอย่างหนึ่งของไทยก็คือ ไทยไม่เคยวางรากฐานอุตสาหกรรมให้มีความเข้มแข็ง เมื่อเกิดอุปสรรค ก็มักจะรับมือไม่ได้ ทางแก้ก็ต้องหันไปที่ภาครัฐ  มองเห็นปัญหานี้หรือไม่ มีแผนแก้อย่างไร

  ประโยชน์ เลิศวัฒนสิวลี นายกสมาคมรองเท้าไทย บอกว่า ประเทศที่ว่านั้นมีต้นทุนต่ำกว่าบ้านเราถึง 50%

  ทางรอดของธุรกิจวงการนี้ ก็ยังหนีไม่พ้นเรื่องของการปรับตัว ทั้งด้านบุคลากร และการออกแบบ ที่จะต้องตรงกับความต้องการที่ภาครัฐจะต้องเข้ามาช่วยเหลือ

  นั่นคือความพยายามดิ้นรนของระดับผู้ประกอบการ

  แต่ในระดับพนักงานซึ่งเป็นเพียง "คนตัวเล็ก" ที่เมื่อเกิดปัญหาแล้ว หากไม่สามารถรวมตัวกันได้ ข้อเรียกร้องมักจะจบลงที่การกลับบ้านมือเปล่า

  วิไลวรรณ แซ่เตีย ประธานคณะกรรมการแรงงานสมานฉันท์ไทย ระบุว่า สถานการณ์เลิกจ้างในปัจจุบันนั้น รัฐบาลยังขาดความกระตือรือร้นในการตรวจสอบการเลิกจ้าง ซึ่งรัฐบาลควรตั้งหน่วยงานในรูปแบบคณะกรรมการแห่งชาติ ทำหน้าที่ตรวจสอบเพื่อให้ได้ข้อมูลที่แท้จริง

  มาตรการที่รัฐพึงต้องมีก็คือ ตั้งกองทุนประกันความเสี่ยง หักเงินจากนายจ้างข้ามชาติเข้ากองทุน เผื่อไว้ในยามที่ลูกจ้างถูกเลิกจ้าง จะได้มีเงินชดเชย

  วิไลวรรณ แฉเล่ห์บางบริษัทด้วยว่า บางแห่งไม่ได้เลิกกิจการไปเลย แต่ไปสร้างกิจการซ้ำซ้อน ที่นับวันจะมีมากขึ้น โดยจะแตกย่อย เพื่อจ่ายงานนอก ซึ่งการจ้างงานอกระบบนี้ แรงงานไม่ได้รับสวัสดิการ และผิดกฎหมาย

  สำหรับความเห็นของนักวิชาการด้านแรงงาน รศ.แล ดิลกวิทยรัตน์ ผู้อำนวยการศูนย์พัฒนาแรงงานและการจัดการ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เขาฟันธงว่า มาตรการรับมือของภาครัฐเมื่อเกิดปัญหาสถานประกอบการปิดตัว ยังไม่ถูกทิศทาง ลูกจ้างขาดหลักประกัน และถูกเบี้ยวเงินชดเชย เพราะถูกจัดลำดับการจ่ายหนี้ไว้เป็นอันดับ 3 หลังจากจ่ายให้สถาบันการเงิน และบริษัทสินค้าที่ใช้ผลิตสินค้าแล้ว

  ข้อเสนอของ รศ.แล คือ รัฐบาลต้องเปลี่ยนทิศทางแก้ปัญหาแรงงานใหม่ อย่าไปเน้นอุตสาหกรรมการผลิตเพื่อป้อนตลาดแบรนด์เนม หรือตลาดส่งออก

  เพราะพวกยี่ห้อนอกพวกนี้ เขามีโรงงานอยู่ทั่วโลก จะย้ายฐานการผลิตหนีเราไปเมื่อไรก็ได้ แรงงานบ้านเราก็ตกเป็นเหยื่อ

  แต่หากปรับเป้ามาที่ตลาดในประเทศ ก็จะทำให้แรงงานในบ้านเราพออยู่พอกิน

  อย่างไรก็ตาม รัฐบาลก็ต้องมีมาตรการเพื่อรองรับเรื่องเหล่านี้ เช่น ตั้งกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง เพื่อเป็นหลักประกันให้ลูกจ้างได้รับค่าชดเชยเต็มสิทธิ สร้างงานขึ้นมารองรับแรงงานที่ถูกเลิกจ้าง ดูตามความเหมาะสม

  ที่สำคัญจะต้องออกระเบียบเพื่อคุ้มครองแรงงาน กำหนดให้นายจ้างที่ปิดกิจการ หรือเลิกจ้างเพื่อย้ายฐานการผลิต จะต้องจ่ายค่าชดเชยเป็นสองเท่า

  ข้อเสนอเช่นนี้ช่างแตกต่างจากสิ่งที่รัฐบาลให้อย่างสิ้นเชิง

  สิ่งที่รัฐบาลให้น้ำหนักเป็นพิเศษ คือการงอนง้อนายทุนข้ามชาติ เน้นการผลิตเพื่อการส่งออก แต่ไม่ออกหน้าในเรื่องคุ้มครองสิทธิของแรงงาน

  กฎหมายประกันสังคม การประกันการว่างงาน ล้วนเกิดจากการขับเคลื่อนของภาคแรงงานด้วยกันเอง

  การอธิบายในยามที่เกิดวิกฤติเพียงแค่ว่า "ธุรกิจมีขึ้นมีลง" โดยที่รัฐบาลไม่ต้องลงมืออะไรสักอย่าง แบบนี้บ้านเมืองก็ไม่ต้องมีรัฐบาลบริหารเลยก็น่าจะได้

  ข้อมูลที่น่าตกใจก็คือ ไทยเปิดประเทศรองรับการส่งออกเพื่อการผลิตก่อนประเทศเพื่อนบ้านถึง 3 ทศวรรษ โดยไม่มีการทบทวนยุทธศาสตร์

  ข้อมูลจากหน่วยงานภาครัฐนั้นค่อนข้างตรงกันว่า แนวโน้มปัญหาแรงงานในอนาคตนั้นน่าจะหนักหนาสาหัสกว่าปัจจุบัน หากรัฐบาลยังเน้นการผลิตเพื่อส่งออก ในขณะที่ "คนตัวเล็ก" นั้นมีความรู้ระดับประถมมากถึง 40-60% อนาคตของคนเหล่านี้ จะพบกับแสงสว่างได้อย่างไร

ที่มา : คมชัดลึก 6 สิงหาคม 2550 23:26 http://www.komchadluek.net/