ปิดโรงงาน...ย้ายฐานการผลิต การค้าเสรียุคโลกาภิวัตน์ที่ลืมวางแผนล่วงหน้า

ผศ.ดร. ภูเบศร์ สมุทรจักร
Bhubate.sak@dpu.ac.th

ข่าวการปิดและเตรียมทยอยปิดโรงงานอุตสาหกรรมในจังหวัดต่างๆ ที่สร้างความปั่นป่วนให้กับเศรษฐกิจไทย ทั้งในระดับภาพรวม ไปจนถึงรากหญ้า เป็นการออกอาการสำคัญที่อาจเป็นสัญญาณบ่งชี้ว่า ประเทศไทยกำลังจะก้าวผ่านการเปลี่ยนแปลง ของโครงสร้างทางเศรษฐกิจ และอาจต้องมีการทบทวนยุทธศาสตร์การแข่งขันของประเทศขนานใหญ่

จริงๆ แล้วสิ่งที่เกิดขึ้น เป็นวัฏจักรช่วงหนึ่งของกระบวนการค้าเสรีในยุคโลกาภิวัตน์ ที่ใครต่อใครสรรเสริญกันนักหนาว่าสร้างความ เจริญมากมายให้กับโลก จนประมาทไม่ทันได้นึกถึงผลเสียที่อาจเกิดขึ้นและไม่ได้ทันที่จะตั้งตัวเตรียมรับมือ หรืออาจรู้ซึ้งถึงความ เสียหายอยู่เต็มอก แต่กำลังเพลินหรือกำลังวุ่นอยู่กับความเจริญและความมั่งคั่งที่ถาโถมเข้ามา จนไม่ทันดูว่าฉากเศร้ากำลังรอต่อคิว ในอีกไม่กี่นาที

ยุคบูมของการสร้างโรงงานอุตสาหกรรม ที่เริ่มมาตั้งแต่สมัยพลเอกเปรม ตินสูลานนท์ เป็นนายกรัฐมนตรีสมัยที่ 2 ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 5 ที่หมายมั่นปั้นมือที่จะนำพาประเทศไทยสู่การเป็น “ ประเทศอุตสาหกรรมใหม่” (Newly Industrialized Countries: NICS) เมื่อสิ้นสุดระยะเวลาของแผนในปี 2529 กำลังถึงจุดหักเหสำคัญ

ในยุคนั้น สิ่งที่เป็นปัจจัยดึงดูดให้เกิดการลงทุนในอุตสาหกรรมการผลิตเข้ามาในประเทศไทยอันดับหนึ่ง คือการมีค่าจ้างแรงงานราคาถูก ทำให้ประเทศไทยกลายเป็นฐานการผลิตสินค้าต่างๆ มากมาย ทั้งๆ หลายรายการประเทศไทยไม่เคยมี Know-how มาก่อน

ตลอดระยะเวลา 20 ปีที่ผ่านมา อุตสาหกรรมการผลิตรวมทั้งความเจริญอื่นๆ ที่ติดตามอุตสาหกรรมการผลิตเข้ามา ทำให้มาตรฐานการดำรงชีวิตของแรงงานไทย และประเทศไทยโดยรวมยกระดับขึ้น แม้จะยังไม่ถึงกับกลายเป็นประเทศพัฒนาแล้ว แต่ก็ทำให้ฐานค่าครองชีพและค่าจ้างแรงงานสูงขึ้น ซึ่งเป็นธรรมชาติทั่วไปของการพัฒนา

จนในวันนี้ กลับกลายเป็นสิ่งที่ทำให้ประเทศไทยเสียเปรียบในเวทีการค้า และการลงทุนระหว่างประเทศ เพราะต้นทุนการผลิตไม่ต่ำอย่างแต่ก่อน โดยเฉพาะเมื่อเทียบกับเพื่อนบ้านอย่างเวียดนามและจีน

หากจะถามว่า เราเดินมาผิดทางใช่หรือไม่...คงตอบได้ว่า ในประเด็นนี้ไม่ใช่อย่างแน่นอน

เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นตอนนี้ เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการที่หลีกเลี่ยงไม่ได้...เมื่อมีการค้าและการลงทุนมากขึ้น คนมีรายได้มากขึ้น มาตรฐานการดำรงชีวิตดีขึ้น ค่าจ้างแรงงานก็ต้องเพิ่มตามขึ้นมาเป็นธรรมดา และการที่จะควบคุมจำกัดให้ค่าจ้างแรงงานถูกกว่าที่อื่นเพียงเพื่อให้สามารถเก็บการลงทุนไว้ไม่ให้ย้ายหนีไปไหน ก็คงจะไม่ใช่วิธีการพัฒนาประเทศที่ถูกต้อง หรือแม้แต่จะแทรกแซง หรือใช้นโยบายการเงินอย่างไรเพื่อไม่ให้เงินบาทแข็งเกินไปจนทำให้ราคาสินค้าส่งออกแพงกว่าประเทศคู่แข่ง ก็คงจะไม่ใช่แนวทางที่ยั่งยืน

ขณะนี้ต้องทำใจยอมรับว่า ค่าจ้างแรงงานของไทยคงไม่ใช่ปัจจัยส่งเสริมหลักที่จะดึงดูดต่างชาติให้เข้ามาลงทุนในไทย แม้กระทั่งฝีมือแรงงานซึ่งขณะนี้ตอบไม่ได้ชัดเจนว่าเราเหนือกว่าจีนและเวียดนามหรือไม่...และหากเป็นเช่นนี้ ประเทศไทยควรวางกลยุทธ์การแข่งขันของประเทศไทยอย่างไร โดยเฉพาะในภาวะที่แรงงานกำลังจะถูกลอยแพเป็นจำนวนมากเช่นนี้

สำหรับแผนระยะสั้น เห็นว่าได้ทำกันเยอะอยู่แล้ว คือเรื่องเรียกร้องการจ่ายค่าชดเชยต่างๆ การหางานใหม่ แต่เรื่องการฝึกอบรมเพิ่มเติม หรือฝึกอบรมใหม่ ( Re-training) เพื่อหางานใหม่รวมถึงแผนระยะยาวคือการเปลี่ยนโครงสร้างของอุตสาหกรรมในประเทศให้เหมาะสม และแผนการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้สอดคล้องกับโครงสร้างใหม่ ยังไม่มีใครออกมาพูดหรือแสดงวิสัยทัศน์แต่อย่างใด

บทเรียนสำคัญในคราวนี้ คือการไม่เข้าใจกระบวนการค้าเสรีในโลกยุคโลกาภิวัตน์ รวมทั้งวัฏจักรของการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศ ( International Trade and Investment Cycle) จนทำให้ไม่สามารถวางแผนระยะยาวรองรับได้ทันท่วงที

แต่จะว่าไปแล้ว ชะตากรรมที่เรากำลังประสบอยู่ สุดท้ายก็จะต้องไปตกที่ประเทศเวียดนาม ซึ่งทุกวันนี้กำลังได้รับอานิสงส์จากภาวะค่าจ้างแรงงานสูงในประเทศไทย

แต่สิ่งที่น่านับถือสำหรับเวียดนามคือ เมื่อเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นกับเวียดนามบ้างในอนาคต เวียดนามอาจเอาตัวรอดไปได้ เนื่องจากแผนพัฒนาการศึกษาแห่งชาติเวียดนามระยะยาว ซึ่งระบุออกมาอย่างชัดเจนแล้วว่า เวียดนามจะมุ่งสร้างบุคลากรทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งรวมทั้งเทคโนโลยีสารสนเทศ เทคโนโลยีชีวภาพ และวิทยาศาสตร์พื้นฐาน ซึ่งมีความสำคัญและจำเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็นรากฐานของการค้นคว้าและการวิจัยวิทยาศาสตร์ประยุกต์

เมื่อวันที่ค่าจ้างแรงงานในเวียดนามพุ่งสูงขึ้นจนถึงระดับที่ไม่ดึงดูดอุตสาหกรรมการผลิตอีกต่อไป ถึงตอนนั้นแผนสร้างนักวิทยาศาสตร์ของเวียดนาม ก็คงผลิดอกออกผลมาทดแทนแล้ว

หากประเทศไทยยังไม่วางแผนพัฒนาระยะยาวที่ชัดเจนและต่อเนื่องอย่างนี้ โดยที่ผลิตคนมีดีกรีเต็มบ้านเต็มเมือง และดีกรียังเป็นสิ่งที่แสดง “ สถานะ” (Status) มากกว่า “ ความสามารถ” (Capability) อย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ก็คงต้องยอมให้เวียดนามแซง เหมือนกับที่เคยยอมให้มาเลเซียแซงไปหน้าตาเฉยมาแล้วนั่นเอง

----------------------------

ดร. ภูเบศร์ สมุทรจักร ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์สาขาธุรกิจระหว่างประเทศ และผู้ช่วยรองอธิการบดี มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

----------------------------

เมื่อวันที่ค่าจ้างแรงงานในเวียดนามพุ่งสูงขึ้นจนถึงระดับที่ไม่ดึงดูดอุตสาหกรรมการผลิตอีกต่อไป ถึงตอนนั้นแผนสร้างนักวิทยาศาสตร์ของเวียดนามก็คงผลิดอกออกผลมาทดแทนแล้ว

ที่มา : กรุงเทพธุรกิจbizweek ฉบับวันที่ 10 – 16 สิงหาคม 2550