‘ รัฐสวัสดิการ’ ศักยภาพไทยยังไปไม่ถึง

ถึงตอนนี้หลายพรรคการเมืองของไทยยังยืนยันที่จะนำเสนอ “ นโยบายประชานิยม” ที่ถูกนักวิชาการวิพากษ์วิจารณ์ในทางลบมาตลอด

พรรคกล้าหาญถึงขนาดเสนอนโยบาย “ รัฐสวัสดิการ” ประกาศ “ ลด แลก แจก แถม” ยิ่งกว่านโยบายประชานิยมเสียอีก เราจึงจำเป็นต้องติดตามดูต่อไปว่า ประเทศไทยจะเป็น “ รัฐสวัสดิการ” ได้หรือไม่

“ รัฐสวัสดิการ” ในความเข้าใจของผม ซึ่งไม่แน่ใจว่าตรงกับแนวความคิดของพรรคการเมืองที่เสนอเรื่องนี้หรือไม่ หมายความถึง “ การที่รัฐมีหน้าที่ให้โอกาส หลักประกัน และความอยู่ดีกินดีแก่ประชาชนอย่างถ้วนหน้า”

สรุปหลักการสำคัญได้ 3 ประการ คือ

1. ความเสมอภาคของโอกาส เช่น ประกันการศึกษา กฎหมายสิทธิมนุษยชน กฎหมายทางสังคม เพื่อความเท่าเทียมกันทางการจ้างงาน อาชีพ และการศึกษา

2. ความเสมอภาคในการกระจายทรัพย์สิน เช่น ระบบภาษีเงินได้บุคคลแบบก้าวหน้า ภาษีมรดก ภาษีทรัพย์สิน

3. หลักประกันจากความเสี่ยงในชีวิต เช่น หลักประกันแม่และเด็ก หลักประกันการว่างงาน หลักประกันสุขภาพ หลักประกันชราภาพ หลักประกันคนพิการ และอื่นๆ อีกมากมาย

เมื่อพิจารณาจากหลักการ 3 ข้อแล้ว น่าจะเป็นหลักการที่ดี เพราะประชาชนควรมีหลักประกันในชีวิตที่รัฐจัดหาให้

แต่หากพิจารณาจากข้อเท็จจริงปัจจุบัน จะเกิดข้อสงสัยว่า ทำไมมีเพียงไม่กี่ประเทศที่พัฒนาแล้วเท่านั้นที่นำระบบรัฐสวัสดิการเต็มรูปแบบมาใช้และประสบความสำเร็จ

ตัวอย่างเช่น กลุ่มสแกนดิเนเวีย ซึ่งมีฐานเศรษฐกิจที่แข็งแรง มีกำลังด้านงบประมาณพอเพียงแก่งบประมาณรายจ่ายด้านสวัสดิการ ซึ่งสูงถึงร้อยละ 20-29 ของ GDP แต่ก็ต้องจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาสูงถึงร้อยละ 25-30 ขึ้นไป และมีการเก็บภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) สูงมากที่สุดในโลก คือร้อยละ 25

ประเทศอังกฤษได้ริเริ่มระบบรัฐสวัสดิการเป็นครั้งแรก เมื่อปี 1948 โดยรัฐบาลพรรคแรงงาน แล้วขยายไปสู่ประเทศส่วนใหญ่ในยุโรปตะวันตก

ประเทศสแกนดิเนเวียและเนเธอร์แลนด์ได้พัฒนารูปแบบนี้สมบูรณ์ที่สุด

ปัจจุบันอังกฤษและออสเตรเลียได้ถอนออกจากการเป็นรัฐสวัสดิการแล้ว เพราะสู้ค่าใช้จ่ายไม่ไหว และต้องประสบปัญหาเศรษฐกิจมาแล้ว

ปัญหาอื่นๆ ที่พบใน “ รัฐสวัสดิการ” คือการขาดดุลงบประมาณต่อเนื่องกัน เพราะรัฐต้องใช้เงินมาก ไม่สามารถหารายรับและภาษีมาจุนเจือโครงการสวัสดิการ ซึ่งนับว่าจะแพงมากขึ้นทุกที

เนื่องจากมีคนแก่ เด็ก สตรี และคนที่ไม่ยอมทำงานเพิ่มจำนวนมากขึ้นจนรัฐแบก รับไม่ไหว

รวมทั้งปัญหาสังคมที่เกิดขึ้นจากวัฒนธรรมพึ่งพารัฐตลอดกาล ระบบลูกจ้างตลอดชีพ รวมทั้งภาคธุรกิจและรัฐวิสาหกิจไม่ได้ตัดสินใจจ้างคนงานบนพื้นฐานของประสิทธิภาพและผลกำไร แต่เพื่อสนองนโยบายรัฐเรื่องความเท่าเทียมในโอกาส เท่านั้น เป็นต้น

นอกจากนี้ ยังทำให้ภาคธุรกิจมีต้นทุนที่ไม่สามารถแข่งขันกับต่างประเทศได้ ขณะที่รัฐวิสาหกิจก็ขาดทุนเรื้อรัง คอยแบมือขอเงินอุดหนุนจากรัฐไม่รู้จบ

ดังนั้น แนวโน้มของโลกในปัจจุบันจึงมีการปฏิรูประบบสวัสดิการใหม่ (ข้อเสนอของ IMF, OECD และ WORLD BANK) ให้ลดการครอบคลุมของหลักประกัน

โดยให้ผู้รับบริการออกค่าใช้จ่ายบางส่วนเองบ้าง จำกัดชนิด ระยะเวลา และจำนวนเงินของหลักประกันลงบ้าง แปรรูปรัฐวิสาหกิจให้เป็นเอกชน และส่งเสริมการแข่งขันในภาคธุรกิจ

นอกจากนั้น ยังลดอัตราการจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีทรัพย์สิน และภาษีมรดกอีกด้วย เพื่อเพิ่มแรงจูงใจในการทำงานและการออมทรัพย์ ให้ผู้คนหันกลับมาทำงานหารายได้เลี้ยงชีพ เก็บออม และรู้จักวางแผนชีวิตของตนเองโดยพึ่งพารัฐบาลน้อยลง

สำหรับประเทศไทย ผมเห็นว่า โดยโครงสร้างเศรษฐกิจไทยในปัจจุบันแทบจะเป็นไปไม่ได้ที่จะเป็นรัฐสวัสดิการ ด้วยข้อจำกัดทางด้านการเงิน การคลัง และประสิทธิภาพของผู้บริหารโครงการ (ซึ่งก็คือ ระบบราชการ)

โครงการสวัสดิการของรัฐเป็นเรื่องใหญ่มาก ขณะที่ประเทศไทยยังคงมีนโยบายที่จะให้ภาครัฐมีขนาดเล็กลง และยังต้องเร่งเพิ่มประสิทธิภาพระบบราชการอีก

ที่สำคัญประเทศที่ประสบความสำเร็จในเรื่องรัฐสวัสดิการ เช่น สแกนดิเนเวีย มักจะมีรากฐานของ “ ลัทธิสังคมนิยม” เป็นหลัก

ส่วนประเทศไทยในอดีต เคยมีผู้เสนอให้เป็นรัฐสวัสดิการมาแล้ว แต่ไม่ได้รับการตอบรับ โดยเฉพาะกับระบอบการปกครองแบบสังคมนิยมก็ยิ่งไม่เป็นที่ยอมรับ

มาถึงวันนี้หลายประเทศก็ได้ยกเลิกรัฐสวัสดิการและสังคมนิยมไปแล้ว แต่ปัจจุบันพรรคการเมืองไทยบางพรรค กลับเสนอให้ประเทศถอยหลังไปใช้ระบบรัฐสวัสดิการที่น่าจะพ้นยุคไปแล้ว

ภาระหน้าที่ของรัฐบาลใหม่ที่จะเข้ามาบริหารประเทศ ลำพังแค่การบริหาร “ โครงการประชานิยม” ก็ยากลำบากอยู่แล้ว เพราะรัฐบาลต้องเชี่ยวชาญในการบริหารรายรับของภาครัฐให้พอกับค่าใช้จ่ายที่สูงขึ้น

แต่หากพรรคการเมืองที่เสนอนโยบายรัฐสวัสดิการเป็นรัฐบาล และต้องผลักดันนโยบายให้เป็นไปตามสัญญาประชาคม

นั่นก็หมายความว่า รัฐจะต้องขึ้นภาษีอีกหลายรายการ เช่น ภาษีมูลค่าเพิ่ม ( VAT) ภาษีรายได้บุคคลธรรมดา และคงต้องริเริ่มจัดเก็บภาษีมรดก ภาษีทรัพย์สิน และภาษีอื่นๆ อีกมาก เพื่อให้เพียงพอกับรายจ่าย รวมทั้งให้เป็นไปตามหลักการของรัฐสวัสดิการที่แท้จริง

ผมยังนึกไม่ออกว่าจะทำได้อย่างไร

และยังไม่ขอนึกถึงอนาคตในระยะยาวของรัฐบาล “ สวัสดิการนิยม” หากจะดึงดันนโยบายขายฝัน ...เพราะน่าเป็นห่วง “ สวัสดิภาพ” อย่างยิ่ง

ที่มา : โพสต์ทูเดย์

http://www.posttoday.com/newsdet.php?sec=finance&id=215352