รายงานสรุปการสัมมนา เรื่อง

“ สถานการณ์ประกันสังคมของแรงงานภาคตะวันออก : ปัญหาและทางออก ?

จัดโดย มูลนิธิอารมณ์ พงศ์พงัน ร่วมกับ กลุ่มสหภาพแรงงานภาคตะวันออก

วันอาทิตย์ที่ 17 มิถุนายน 2550

ณ ห้องประชุมสำนักงานเทศบาลแหลมฉบัง อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี

รายงานโดย เลขาธิการกลุ่มสหภาพแรงงานภาคตะวันออก

      เวทีในช่วงเช้า เป็นการ อภิปรายในหัวข้อเรื่อง “ สถานการณ์บริหารและบังคับใช้กฎหมายประกันสังคม ”  ประกอบด้วย วิทยากรจำนวน 5 คน ได้แก่

      1.  นายมาลัย   ลมออน  

           อนุกรรมการประกันสังคมฝ่ายลูกจ้าง จ.ชลบุรี

      2.  นายไพฑูรย์   สุวรรณพิทักษ์  

           อนุกรรมการประกันสังคมฝ่ายลูกจ้าง จ.ระยอง

      3.  นายสมควร   นกหงษ์

           อนุกรรมการประกันสังคมฝ่ายนายจ้าง จ.ชลบุรี

      4.  นายบุญยืน สุขใหม่

           เลขากลุ่มสหภาพแรงงานภาคตะวันออก

      5.  นายสหัสทยา   ยุทธสมภพ

           หัวหน้าสำนักงานประกันสังคม จ.ชลบุรี (สาขาศรีราชา)  

       การนำเสนอข้อมูลและข้อคิดเห็นทั้งหมด สรุปประเด็นสำคัญได้ดังนี้

      1.  ประเด็นที่อนุกรรมการประกันสังคมจังหวัดมีอำนาจพิจารณาเป็นเรื่องหลัก คือ กรณีทุพพลภาพ ทำให้ลูกจ้างได้รับประโยชน์ทดแทนย้อนหลังได้ แต่ก็ไม่เพียงพอ รวมทั้งให้คำปรึกษาแก่ผู้เกี่ยวข้อง เช่น โรงพยาบาลในเครือข่ายที่ให้บริการทางการแพทย์

      2.  ปัญหาของกฎหมายประกันสังคมปัจจุบัน คือ ไม่คุ้มครองลูกจ้างอย่างทั่วถึง เช่น ลูกจ้างงานบ้าน รัฐบาลมีสิทธิจ่ายเงินสมทบน้อยกว่าฝ่ายลูกจ้าง-นายจ้าง ค่าจ้างที่ใช้เป็นฐานคำนวณเงินสมทบ กำหนดสูงสุดไม่เกิน 15,000 บาทมานานแล้ว ควรจะขยับขึ้นไป เพื่อให้ผู้มีรายได้สูงมีส่วนร่วมมากขึ้น และมีผลกระทบต่อเงินชราภาพทำให้ได้น้อยด้วย อัตราเงินทดแทนการขาดรายได้ ควรมีการเพิ่มขึ้น และขยายระยะเวลาจ่าย

      3.  ลูกจ้างจำนวนมากไม่รู้ข้อมูลกฎหมายประกันสังคม มักใช้สิทธิสวัสดิการบริษัทผู้นำสหภาพจึงต้องศึกษากฎหมายเงินทดแทนและประกันสังคม ไม่ใช่รู้กฎหมายคุ้มครองแรงงานและกฎหมายแรงงานสัมพันธ์เท่านั้น

      4.  ลูกจ้างเสนอแก้ปัญหาเฉพาะเรื่อง ทั้งที่เป็นปัญหาเกี่ยวกับกฎหมายและโครงสร้างการบริหารที่ต้องมีการตรวจสอบ เรียกร้องให้แก้ไขจริงจัง

      5.  ลูกจ้างบางคน นายจ้างหักค่าจ้างแต่ไม่นำส่งสำนักงานประกันสังคม เพื่อจะดูว่าลูกจ้างทำงานนานหรือไม่ เมื่อไปใช้บริการที่โรงพยาบาลไม่สามารถใช้สิทธิได้   จึงรู้ว่านายจ้างไม่ได้แจ้งชื่อหรือส่งเงินไม่ต่อเนื่อง บางคนไม่รู้สิทธิ เช่น กรณีออกจากงานไปทำงานแห่งใหม่ สามารถนับระยะเวลาจ่ายเงินสมทบต่อเนื่องได้ หรือมีสิทธิเป็นผู้ประกันตนโดยสมัครใจได้ เพื่อรับสิทธิประกันสังคมต่อเนื่อง จึงควรจัดอบรมให้ความรู้แก่ลูกจ้างอย่างจริงจังต่อเนื่อง

      6.  เสนอจัดตั้งเป็นองค์กรมหาชนบริหารประกันสังคม น่าจะได้ประโยชน์และการบริหารคล่องตัวกว่านี้ คงต้องรอรัฐบาลหน้า

      7.  เงื่อนไขการเกิดสิทธิประกันการว่างงานและสิทธิประโยชน์ทดแทนไม่เป็นธรรม เช่น กรณีนายจ้างกล่าวหาลูกจ้างกระทำความผิด ลูกจ้างไปใช้สิทธิประกันว่างงานไม่ได้ในระหว่างมีการไกล่เกลี่ยในศาล กรณีลาออกจากงานได้ค่าทดแทน 30% ของค่าจ้างไม่เกิน 90 วัน ถือว่าน้อยมาก

      8.  นิติกรศาลแรงงาน มักไม่ได้เขียนเรื่องประกันสังคมในสำนวนคำฟ้องให้ลูกจ้าง เพื่อให้ได้สิทธิเงินทดแทนการขาดรายได้ 50% ของค่าจ้าง โดยนำสัญญาประนีประนอมมาใช้

      9.  กรณีประกันสุขภาพ ต้องใช้สิทธิบริษัทก่อน ไม่สามารถเบิกจากประกันสังคมได้ ทั้งที่ลูกจ้างจ่ายเงินสมทบประกันสังคมตลอด

      10.  ส่วนใหญ่บริษัทเหมาค่าแรงมาจากส่วนกลางหรือสมุทรปราการ ชวนคนมาถือหุ้นตั้งบริษัทในพื้นที่ บางแห่งผู้จัดการบริษัทเหมาค่าแรงมีส่วนได้เสียกับโรงพยาบาล เลือกโรงพยาบาลให้ลูกจ้างไปใช้นอกจังหวัดชลบุรี

      11.  สำนักงานประกันสังคมสนับสนุนเงินจัดสัมมนาประกันสังคมรุ่นละ 20,000 บาท แต่เงินตกถึงสหภาพแรงงาน 3,000 – 4,000 บาทเท่านั้น มีผู้นำแรงงานบางคนกินค่าหัวคิว เอาเงินเข้ากระเป๋า

      12.  ควรมีการบรรจุหลักสูตรเรื่อง กฎหมายแรงงานและกฎหมายประกันสังคมในสถาบันการศึกษา เพื่อเตรียมให้รู้ก่อนเข้าตลาดแรงงาน

      13.  ผู้แทนนายจ้างมองว่า นายจ้างจ่ายเงินสมทบทุกเดือนโดยไม่ได้ใช้ประโยชน์เลย ถือว่าเป็นภาระหนักสำหรับนายจ้าง โดยเฉพาะภาวะเศรษฐกิจไม่ดี ถ้าสถานการณ์บ้านเมืองยังเป็นอย่างนี้ ไม่มีการเลือกตั้งจะอันตรายมาก ถ้าชาวต่างประเทศไม่ซื้อสินค้าเรา

      14.  สำนักงานประกันสังคมจังหวัด เปิดเผยว่า ที่พัทยาแจ้งขึ้นทะเบียน 40,000 คน ตัวเลขเป็นเท็จเพราะมีต่างชาติหมกเม็ดมาก รวมถึงการไม่มีใบอนุญาตทำงาน ปัญหาการขึ้นทะเบียนมี 3 อย่าง คือ 1. ไม่แจ้งเลย   2. แจ้งขึ้นทะเบียนไม่ครบ เช่น มีลูกจ้าง 40 คน แจ้ง 35 คน   3. หักเงินลูกจ้างออมไว้ ถ้าทำงาน 2-3 เดือนออกจากงานนายจ้างก็ได้เงินเข้ากระเป๋าตัวเอง กฎหมายให้ไล่เบี้ยเอาผิดผู้รับเหมาค่าแรงได้ บางบริษัทเอาเงินลูกจ้างไปหมุนใช้ส่วนตัว แต่บอกว่าไม่มีเงินส่งขอผ่อนจ่ายเงินสมทบ ทำเรื่องไปถึงโรงงานขอสัญญาจ้างเหมา พอจะออกคำสั่งอายัดทรัพย์ ผู้รับเหมาบางรายจะทิ้งงานหนีไป จึงต้องขอให้โรงงานช่วยคุม บางครั้งไม่แจ้งสาขา เช่น บริษัทจดทะเบียนที่กรุงเทพฯ แต่มารับเหมาที่ศรีราชา สำนักงานบางแห่งเป็นห้องเปล่าบางครั้งผู้รับเหมาไม่มีอะไรให้อายัด หรือตามไม่พบ  

       สำหรับเวทีใน ช่วงบ่าย มีวิทยากรดังต่อไปนี้

       นายบัณฑิตย์   ธนชัยเศรษฐวุฒิ มูลนิธิอารมณ์   พงศ์พงัน ได้นำเสนอข้อมูลการปรับปรุงกฎหมายประกันสังคมของสำนักงานประกันสังคม ที่ได้จัดประชุมรับฟังความคิดเห็นไปเมื่อวันที่ 17 พฤษภาคมที่ผ่านมา แบ่งเป็น 4 หัวข้อ สรุปได้ดังนี้

       (1) ปรับปรุงประโยชน์ทดแทน และเงื่อนไขการเกิดสิทธิ   เช่น

            1.1  ขยายความคุ้มครองไปถึงลูกจ้างชั่วคราวทุกประเภทของส่วนราชการ และลูกจ้างงานบ้าน

            1.2  ยกเว้นการนำส่งเงินสมทบกรณีประสบภัยพิบัติต่างๆ เช่น ภัยพิบัติสึนามิ

            1.3  กำหนดให้ผู้ประกันตนที่มีอายุ 55 ปี บริบูรณ์ ไม่ต้องนำส่งเงินสมทบกรณีว่างงาน เพราะไม่มีโอกาสได้สิทธิประโยชน์กรณีว่างงาน เนื่องจากกฎหมายกำหนดให้ผู้รับประโยชน์ทดแทนกรณีว่างงาน ต้องมิใช่ผู้มีสิทธิประโยชน์ทดแทนกรณีชราภาพ

            1.4  กำหนดให้ผู้ประกันตนตามมาตรา 39 ที่ส่งเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 120 เดือน ( 10 ปี) ออกเงินสมทบ เพื่อประโยชน์ทดแทน 4 กรณี เพียงเท่าเดียว เพื่อลดภาระผู้ประกันตน

            1.5  ให้ผู้ประกันตนกรณีชราภาพ ระบุบุคคลที่รับบำเหน็จ กรณีเสียชีวิตถ้าไม่มีทายาท

            1.6  แก้ไขระยะเวลายื่นคำขอรับประโยชน์ทดแทนทุกกรณีจากเดิมภายใน 1 ปี เป็นภายใน 2 ปี ส่วนกรณีชราภาพให้ยื่นขอภายใน 5 ปี

            1.7  การเรียกร้อง หรือการได้มาซึ่งสิทธิประโยชน์ตามกฎหมายประกันสังคม ไม่เป็นการตัดสิทธิประโยชน์ตามกฎหมายอื่น

            1.8  สิทธิประโยชน์ตามกฎหมายประกันสังคมไม่สามารถโอนกันได้ และไม่อยู่ในความรับผิดแห่งบังคับคดี   

            1.9  เพิ่มค่าส่งเสริมสุขภาพ และป้องกันโรค ในประโยชน์ทดแทนกรณีประสบอันตราย หรือเจ็บป่วย เพราะจะทำให้ผู้ประกันตนมีสุขภาพดีขึ้น ลดการเจ็บป่วย และลดค่าใช้จ่ายการรักษาพยาบาลของกองทุนด้วย

            1.10  กำหนดไม่ให้สิทธิคุ้มครองว่างงานกรณีลาออกจากงาน เว้นแต่เหตุจำเป็น เช่น ลาออกจากงานโดยไม่สมัครใจ หรือเนื่องจากสภาพการทำงานก่อปัญหาต่อสุขภาพร่างกายและจิตใจ หรือนายจ้างย้ายสถานประกอบการไปตั้งสถานที่อื่น ส่งผลกระทบต่อการดำรงชีพปกติของผู้ประกันตน หรือครอบครัว หรือนายจ้างกระทำการใดอันไม่เป็นธรรมอันเป็นผลให้ไม่สามารถทำงานต่อไปได้ เป็นต้น  

       (2)  เพื่อส่งเสริมการบริหารจัดการที่ดี   เช่น

            2.1  กำหนดคุณสมบัติของกรรมการประกันสังคม เช่นต้องไม่เป็นผู้มีส่วนได้ เสีย ในกิจการที่กระทำกับสำนักงาน เพื่อแก้ปัญหาผลประโยชน์ทับซ้อนของกรรมการประกันสังคม และให้อำนาจรัฐมนตรีออกระเบียบกำหนดหลักเกณฑ์ และวิธีการให้ได้มา ซึ่งผู้แทนฝ่ายนายจ้าง และฝ่ายลูกจ้าง

            2.2  กำหนดการรายงานคณิตศาสตร์ประกันภัยให้ชัดเจน เพื่อเสถียรภาพของกองทุน  

       (3)  เพื่อประโยชน์ในการบริหาร และลดขั้นตอนของกฎหมาย   เช่น

            3.1  ให้นายจ้างแจ้งเปลี่ยนแปลงแก้ไขข้อเท็จจริงได้ โดยไม่ต้องแจ้งเป็นหนังสือเท่านั้น

            3.2  ขยายระยะเวลาการขาดส่งเงินสมทบอันมีผลทำให้การสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 39 เป็นไปได้ยากกว่าเดิม คือ แก้ไขจากไม่ส่งเงินสมทบ 3 เดือน ติดต่อกัน เป็น 6 เดือน

ติดต่อกัน

            3.3  แยกการบริหารเงินกองทุนให้เป็นสัดส่วนชัดเจนตามหลักสากล และเพื่อความสะดวก ในการพิจารณาเพิ่มประโยชน์ทดแทน และเพิ่มลดอัตราเงินสมทบของแต่ละกองทุน โดยแบ่งเป็น 4 กองทุน คือ กองทุนระยะสั้น กองทุนระยะยาว กองทุนสำหรับจ่ายประโยชน์ทดแทนกรณีว่างงาน และกองทุน เพื่อจ่ายประโยชน์ทดแทนตามมาตรา 40 และให้รัฐบาลจ่ายเงินอุดหนุนเป็นครั้งคราว เข้ากองทุนมาตรา 40 ซึ่งเป็นแรงงานนอกระบบ หรือไม่ใช่ลูกจ้างในความคุ้มครองตามมาตรา 33

            3.4  จำนวนเงินเพิ่มที่นายจ้างต้องจ่าย เพราะไม่ส่งเงินสมทบในส่วนของตน หรือผู้ประกันตน หรือส่งไม่ครบจำนวนภายในเวลาที่กำหนด กำหนดให้ไม่เกินกว่าจำนวนเงินสมทบที่นายจ้างยังมิได้นำส่ง หรือจำนวนเงินสมทบที่ยังขาดอยู่  

       (4)  เพื่อความชัดเจนในการตีความกฎหมาย   เช่น

            4.1  เพิ่มนิยามคำว่า “ บุตร ” หมายถึงบุตร โดยชอบด้วยกฎหมาย

            4.2  ตัดคำว่า “ จนไม่สามารถทำงานได้ ” ในนิยามของ “ ทุพพลภาพ ” โดยให้เป็นไปหลักเกณฑ์คณะกรรมการการแพทย์กำหนด  

       นายชัยสิทธิ์ สุขสมบูรณ์   ผู้แทนฝ่ายลูกจ้างในคณะกรรมการประกันสังคม นำเสนอข้อมูลและความคิดเห็น สรุปได้ดังนี้

      1.  ปัจจุบันมี 3 มาตรฐานประกันสังคม ได้แก่ ชั้น 1 คือ ระบบราชการ ชั้น 2 คือ ลูกจ้างเอกชน และชั้น 3 ประกันสุขภาพของกระทรวงสาธารณสุข โดยข้าราชการได้ดีที่สุดโดยไม่ต้องจ่ายเงินสมทบ ครอบคลุมถึงคู่สมรส พ่อแม่ และบุตรด้วย

      2.  มีประเด็นกฎหมายที่แก้ไขเพิ่มเติม 5 มาตรา ที่เปลี่ยนแปลงไปจากร่างกฎหมายของรัฐบาลชุดก่อน คือ

           2.1  เพิ่มเติมคุณสมบัติของกรรมการประกันสังคม มาตรา 8/1(7) ไม่เป็นผู้มีส่วนได้เสีย รวมถึงสามี ภริยา หรือบุตรของบุคคลดังกล่าว ในกิจการที่กระทำกับสำนักงาน

           2.2  เพิ่มมาตรา 10 วรรค 2 กรณีที่กรรมการประกันสังคมไม่เห็นด้วยกับหลักเกณฑ์และอัตราที่คณะกรรมการการแพทย์กำหนด ให้คณะกรรมการการแพทย์ต้องกำหนดตามความเห็นของคณะกรรมการประกันสังคม

           2.3  มาตรา 20 เพิ่มอำนาจให้เลขาธิการเป็นผู้ลงนามในประกาศคณะกรรมการการแพทย์

           2.4  มาตรา 46 เพิ่มวรรคสี่ ในส่วนการส่งเงินสมทบกรณีผู้ประกันตน (ม. 39) ส่งเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 120 เดือน ให้ออกเงินสมทบเพื่อการจ่ายสิทธิประโยชน์ใน 4 กรณี เพียงเท่าเดียว

           2.5  มาตรา 84 ทวิ ให้อำนาจเลขาธิการ สปส. วางหลักเกณฑ์เงื่อนไขวิธีการขยายระยะเวลาการอุทธรณ์  

      3.  คณะกรรมการประกันสังคม มีมติให้ทำประชาพิจารณ์ เรื่อง องค์การมหาชน ซึ่งนำไปสู่การจัดสัมมนา ผ่าโครงสร้างประกันสังคม เมื่อวันที่ 15 มิถุนายน ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

       คณะกรรมการข้าราชการพลเรือนที่มีปลัดกระทรวงแรงงานร่วมอยู่ด้วย เคยมีมติให้ปรับสำนักงานประกันสังคม เป็นองค์การมหาชน และสำนักงานประกันสังคมได้ทำสัญญาจ้างศึกษาเรื่องนี้ 2.5 ล้านบาท สั่งงานตั้งแต่ตุลาคม 2545 บอกข้อดีข้อจำกัดไว้

       ข้อดี คือ เป็นอิสระในการบริหารโดยมีคณะกรรมการ ไม่อยู่ใต้อำนาจของรัฐมนตรี มีสิทธิออกบังคับตามที่กฎหมายกำหนดได้ มีอิสระในการบริหารบุคคล ซึ่งเวลานี้มีปัญหาจ้างผู้เชี่ยวชาญเงินเดือนสูงไม่ได้ มีอิสระในการบริหารการเงิน รายได้ไม่ต้องส่งรัฐบาล กฎหมายปัจจุบัน เงินกองทุนประกันสังคมเป็นของ สปส. อสังหาริมทรัพย์ตกเป็นที่ราชพัสดุ

       การจัดตั้งองค์การมหาชน ดำเนินการได้ 2 ทาง คือ ออกเป็นพระราชบัญญัติเฉพาะ หรือออกเป็นพระราชกฤษฎีกาตามพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542

      4.  ความเห็นคือ อะไรที่ออกเป็นองค์การมหาชนก่อนได้ ก็ให้ออกไปก่อน เช่น โครงสร้างสำนักบริหารการลงทุน โดยเจ้าหน้าที่ 6,000 คน ยังอยู่เหมือนเดิม

      5.  โรงพยาบาลประกันสังคม กำลังตั้งคณะกรรมศึกษาอยู่ ปัญหาใหญ่คือ จะหาบุคลากรทางการแพทย์ มาที่โรงพยาบาลได้หรือไม่ ? และจะคุ้มค่ากับการลงทุนหรือไม่ ?

      6.  การให้สิทธิประโยชน์รักษาพยาบาลกับผู้เกษียณในโครงการประกันสังคม โดยไม่ต้องไปใช้โครงการหลักประกันสุขภาพ มีข้อเสนอว่า ควรให้สิทธิผู้เกษียณเลือกใช้สิทธิใดก่อนหรือเป็นการต่อยอด เมื่อใช้สิทธิใดหมดแล้ว  

       นางสุนี   ไชยรส   กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เสนอว่า

      1.  ปัญหาของกองทุนประกันสังคม คือ ไม่ได้ถูกออกแบบมาครอบคลุมทุกคนในสังคม ซึ่งขั้นกับนโยบายรัฐอย่างมาก ยังมีความเหลื่อมล้ำลักลั่นของสิทธิประโยชน์ของแรงงานแต่ละกลุ่ม กลายเป็นภาระแก่ประชาชนที่ด้อยโอกาส หรือยากจนจำนวนมาก

      2.  ปัญหาบางเรื่อง เกิดจากประกาศ หรือกฎกระทรวงที่ออกตามพระราชบัญญัติ จึงจำเป็นต้องมีการตรวจสอบกฎหมายลูกต่างๆ ที่ออกมาด้วย

      3.  ต้องให้ผู้มีส่วนได้เสียมีส่วนร่วมในการเสนอรูปแบบองค์การมหาชนที่ต้องการด้วย ไม่ใช่ราชการเสนอฝ่ายเดียว และสำรวจความคิดเห็นของข้าราชการใน สปส.เท่านั้น

      4.  ต้องให้คณะกรรมการประกันสังคมมีอำนาจตัดสินใจเต็มที่ ไม่ใช้ต้องเสนอให้เลขาธิการตัดสินใจ ไม่ว่าจะเป็นการบริหารแบบไหน

      5.  ร่างกฎหมายประกันสังคมที่ออกมา ยังมีหลายข้อที่ยังเป็นปัญหา เพราะไม่ได้เอาร่างกฎหมายของผู้มีส่วนได้เสียเป็นหลัก แต่เอาร่างกฎหมายของรัฐเป็นหลัก ฝ่ายแรงงานต้องมีการเกาะติดการแก้ไขกฎหมายทุกระยะตั้งแต่ขั้นกระทรวงแรงงานเสนอ ครม.   ครม.เสนอต่อ สนช. กระบวนการพิจารณาร่างกฎหมายของ สนช. คณะกรรมการกฤษฎีกา ต้องตามติดให้ชัด และเสนอความคิดเห็นผลักดันจนถึงที่สุด