สิ่งทอ … อียิปต์..ไทย..นัดหยุดงาน..เลิกจ้าง

นุ่มนวล ยัพราช

นักวิจัยโครงการรณรงค์เพื่อแรงงานไทย

เมื่อเดือนที่แล้วผู้เขียนได้มีโอกาศไปฟังนักสหภาพแรงงานชาวอียิปต์ ชื่อว่า Kamal Khalil พูดที่งาน Marxism 2007 ที่กรุงลอนดอนประเทศอังกฤษ โดยเค้าได้กล่าวถึงสถานการณ์การต่อสู้ในประเทศอียิปต์ให้ฟัง ในการพูดของ คามอล นั้นได้วาดภาพสถานการณ์ทางการเมืองโดยทั่วไปและสถานการณ์ของการต่อสู้ในขบวนการแรงงาน ซึ่งทำให้อดคิดไม่ได้ว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในประเทศอียิปต์นั้นมีอย่างน้อยสองสิ่งที่คล้ายคลึงกับประเทศไทย อย่างแรกประเทศตกอยู่ภายใต้การปกครองแบบเผด็จการทหาร สอง สถานการณ์ของแรงงานโดยเฉพาะสิ่งทออยู่ในสภาวะตึงเคลียด

ตะวันออกกลางและประเทศไทย เป็นเรื่องที่คุ้นเคยพอสมควรในบ้านเราเพราะรัฐบาลไทยได้ส่งออกแรงงานเป็นจำนวนหลายหมื่นคนไปทำงานที่นั่น ด้านดีที่ถูกป่าวร้องโดยภาครัฐนั้นบอกว่าแรงงานเหล่านี้ได้นำเงินตราเข้าประเทศปีหนึ่งหลายพันล้านบาท แต่อีกด้านหนึ่งที่ยังคงเป็นปัญหาแต่ไม่ใคร่ถูกพูดถึงมากนักคือแรงงานที่ประสบปัญหา จากการเดินทางไปทำงานในต่างประเทศทั้งถูกหลอกเรื่องค่านายหน้าและต้องทำงานโดยปราศจากค่าจ้าง ด้านมืดเหล่านี้ยังมีเพียงคนกลุ่มเล็กๆเท่านั้นที่จิกกัดเพื่อทวงสิทธิและความเป็นธรรมกลับคืนมา เรื่องเหล่านี้เราคนงานและคนยากจนทั้งหลายคุ้นเคยเป็นอย่างดี แต่สิ่งที่เราไม่ค่อยคุ้นเคยคือ รูปแบบการต่อสู้ของขบวนการแรงงานและความซับซ้อนของการเมืองระหว่างประเทศ (ปัญหาจักรวรรดินิยม)ในภูมิภาคพระจันทร์เสี้ยว พวกเราอาจจะไม่คุ้นชินนักถ้าเอ่ยถึงประเทศอียิปต์ ข้อมูลโดยทั่วไป ประเทศอียิปต์เป็นประเทศกำลังพัฒนาประเทศหนึ่งที่มีจำนวนของผู้ใช้แรงงานมากที่สุดประเทศหนึ่งในตะวันออกกลาง รวมถึงครั้งหนึ่งเคยมีขบวนการภาคประชาชนที่เข้มแข็งมากแต่ถูกทำลายไป

คามอล ได้เล่าให้ฟังว่าตอนนี้ขบวนการแรงงานถือได้ว่าอยู่ในช่วงการต่อสู้ที่เป็นกระแสสูง แม้จะมีการปราบปรามอย่างรุนแรงโดยรัฐ นักต่อสู้โดยเฉพาะฝ่ายซ้ายและผู้นำขบวนการแรงงานเมื่อถูกตำรวจจับจะถูกทรมานอย่างป่าเถื่อน ดังนั้นบางการเคลื่อนไหวจะเป็นรูปแบบใต้ดิน ขั้นต้นของการทรมานคือการถอดเล็บมือเล็บเท้า (คนพูดๆด้วยสีหน้านิ่งเฉย แต่เราคนฟังรู้สึกเสียววูบๆในใจไม่อยากจินตนาการความเจ็บปวดที่คนเหล่านี้ได้รับ) เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมาและก่อนหน้านั้นจนถึงปัจจุบัน การนัดหยุดงานเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นเป็นปกติ ในขั้นตอนแรกคนงานสิ่งทอ 3 แสนคนออกมาหยุดงาน ต่อจากนั้นก็ลามไปสู่ครูและคนงานภาครัฐอื่นๆ รวมถึงคนงานรถไฟ คนเก็บขยะ คนงานในอุตสาหกรรมอาหาร คาดว่ามีการนัดหยุดงานในส่วนต่างๆทุกสามวัน.... คามอล จากพรรคสังคมนิยมปฏิวัติอียิปต์ อธิบายว่าคนงานได้รับกำลังใจในการต่อสู้จากขบวนการต้านเผด็จการที่ชื่อ “Kifaya” (แปลว่า “ พอแล้ว”) แต่หลังจากนั้นการต่อสู้ของกรรมาชีพได้เพิ่มพลังของการต่อสู้ของKifaya เพราะกรรมาชีพกดดันรัฐในเรื่องเศรษฐกิจและระบบการผลิตได้

ซึ่งผู้เขียนฟังแล้วรู้สึกตื่นเต้นกับการต่อสู้ในดินแดนนี้ เพื่อเป็นการไม่ฟังความเพียงด้านเดียวเลยลองเข้าไปค้นดูในอินเตอร์เนตเกี่ยวกับสถานการณ์การต่อสู้ของขบวนการแรงงานในอียิปต์ นักข่าว นักวิเคราะห์และนักวิชาการได้ประเมิณว่านี่เป็นการตื่นตัวของขบวนการแรงงานครั้งใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง

( http://www.merip.org/mero/mero 050907.html 4/7/07 ) มีการกล่าวว่าในรอบ 5 เดือนแรกของปีนี้มีการหยุดงานเกือบทุกวัน ซึ่งข้อเรียกร้องนั้นมีตั้งแต่การสร้างเงื่อนไขการทำงานที่เป็นธรรม ไปจนถึงการประท้วงเพื่อไม่ให้มีการแปรรูปกิจการสาธารณูปโภค เช่น รถไฟ จนนำมาสู่การต่อต้านผู้นำเผด็จการ ภายในประเทศของตัวเอง คือ เผด็จการมูบารัก ซึ่งใช้แนวเสรีนิยมและให้ความร่วมมือกับจักรวรรดินิยมตะวันตก

วกกลับมาถึงสยามเมืองยิ้ม ที่พลเมืองยิ้มไม่ออกทั้งทางการเมืองและทางเศรษฐกิจ ถ้าเป็นฉันทนาแล้วยิ่งหน้าเศร้ากับชะตากรรมที่ได้รับ ล่าสุดคือคนงานสิ่งทอโรงงานไทยศิลป์ซึ่งหนึ่งในข้ออ้างที่นายจ้างอ้างว่าต้องปิดตัวเพราะอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราและเงินบาทไทยแข็งเกินไป ผลก็คือคนงาน 6,000 คนต้องตกงานทันที อายุเฉลี่ยของคนงานอยู่ที่ 40 – 45 ปี ซึ่งถือว่าค่อนข้างสูง และเป็นเรื่องที่ยากลำบากมากถ้าจะไปหางานทำใหม่ เพราะโรงงานอุตสาหกรรมสิ่งทอนั้นรับสมัครพนักงานอายุ 17 – 27 ปีเท่านั้น ซึ่งบางสหภาพเช่น สหภาพแรงงานไทยอัมพ์ได้ต่อสู้เพื่อให้ยกเลิกข้อจำกัดดังกล่าว อีกแง่หนึ่งนั้นประเทศไทยไม่มีสวัสดิการสำหรับผู้สูงอายุ ถ้ามีก็เป็นระบบอนาถาโดยผู้สูงวัยได้รับเงินช่วยเหลือเพียงเดือนละ 300 – 500 บาทเท่านั้นเอง ซึ่งเราๆท่านๆ คงจินตนาการไม่ออกว่าจะมีชีวิตรอดได้อย่างไรแม้ว่าจะพยายามพอเพียงแบบสุดๆ

ผู้เขียนได้แต่หวังว่าคงไม่มีโรงงานที่ไหนปิดตัวลงอีกแล้ว ซึ่งก็เป็นเรื่องที่เป็นไปได้ยากในโลกของการแข่งขันในระบบทุน ในกรณีของโรงงานไทยศิลป์นักวิชาการฝ่ายทุนวิเคราะห์ว่าที่ผ่านผู้บริหารไม่ได้ลงทุนเพิ่มเพื่อปรับปรุงปัจจัยการผลิตหรือจำพวกเครื่องจักรใหม่ๆ ทำให้ไม่มีศักยภาพในการแข่งขันในตลาด พูดอีกนัยหนึ่งเป็นการเน้นกอบโกยกำไรเพียงอย่างเดียว ถ้ามองเปรียบเทียบกับประเทศอียิปต์ที่ขบวนการแรงงานมีความเข้มแข็ง แนวทางการต่อสู้นั้นสามารถกดดันให้รัฐมีนโยบายที่เป็นประโยชน์ต่อคนยากจน แน่นอนเรื่องนี้มีการต่อสู้ที่ดุ่เดือดยาวนาน รวมทั้งตอนนี้มีความพยายามสร้างองค์กรอิสระของคนงานที่เป็นอิสระจากการแซกแซงของรัฐเพื่อต่อสู้เพื่อคนงานอย่างแท้จริง ซึ่งถ้าเปรียบเทียบกับไทยขบวนการแรงงานอ่อนแอค่อนข้างมาก ซึ่งในสภาวะปัจจุบันผู้นำแรงงานส่วนหนึ่งเลือกที่จะเข้าข้างและทำงานร่วมกับรัฐบาลเผด็จการทหาร

กรณีการปิดโรงงานถ้าประเทศไทยมีรัฐสวัสดิการปัญหานี้คงไม่ร้ายแรงขนาดนี้ เพราะสามารถที่จะรับสวัสดิการจากรัฐได้รวมถึงรัฐต้องเข้ามาจัดการเพื่อจัดหางานให้กับพลเมืองทุกคนมีงานทำ หลักการนี้ไม่ใช่ไม่เคยเกิดขึ้นในไทย เพราะสมัยคณะราษฏรในยุค 2475 ที่เปลี่ยนแปลงการปกครองเจ้าเป็นใหญ่นั้นได้มีนโยบายหนึ่งที่เสนอว่ารัฐต้องจัดหางานให้กับพลเมืองทุกคนมีงานทำ ซึ่งนี่คงเป็นเป้าหมายการต่อสู้ของขบวนการแรงงานไทย ส่วนเป้าหมายระยะสั้นนั้นเราคงต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยไล่ทหารออกไปจากการเมือง และควรตั้งคำถามว่าประเทศไทยควรมีกองทัพหรือไม่ ถ้ามีจะให้ใครเป็นผู้ควบคุม พร้อมๆกับรนรงค์ในระดับนโยบายให้รัฐบาลไทยรับอนุสัญญา ILO 87/98 เพื่อให้แรงงานสามารถจัดตั้งองค์กรของตัวเองได้อย่างอิสระเสรี และขอเชิญชวนให้พี่น้องแรงงาน ร่วมปฏิเสธไม่รับร่างรัฐธรรมนูญฉบับทหาร 19 สิงหา พร้อมใจไม่รับร่างรัฐธรรมนูญ