สหภาพแรงงานจงเจริญ !!!

นุ่มนวล ยัพราช

โครงการรณรงค์เพื่อแรงงานไทย

 

ข่าวคราวการต่อสู้ของพี่น้องชาวโฮย่านั้นจากวันที่เริ่มต้นต่อสู้จนถึงปัจจุบันก็ร่วมเวลาเกือบเดือนแล้ว ข่าวที่น่ายินดีที่สุดคือ คนงานโฮย่าประสบความสำเร็จในการเรียกร้องทุกข้อ !!! ส่วนรายละเอียดและบทเรียนที่น่าสนใจอื่นๆ TLC จะนำเสนออีกครั้งในวันพฤหัสที่ 31 มกราคมนี้ จากเพื่อนในพื้นที่ซึ่งได้ติดตามทุกกระบวนการอย่างใกล้ชิด

สิ่งหนึ่งที่ผู้เขียนมีความประทับใจมากเมื่อเอ่ยถึงคนงานโฮย่า เมื่อปีที่แล้วช่วงปลายมีโรงงานสิ่งทอหลายโรงงานได้ปิดตัวโดยอ้างว่าประสบภาวะทางเศรษฐกิจ แน่นอนท่าทีภาครัฐนั้นก็เห็นอกเห็นใจนายทุน พยายามบอกคนงานที่ถูกลอยแพคนงานเป็นจำนวนมาก ให้เข้าใจสภาวะเศรษฐกิจและทำใจยอมรับชะตากรรม อีกทั้งยังบิดพลิ้วไม่จ่ายค่าชดเชยต้องต่อสู้กดดันกันอยู่หลายยก มาวันนี้คนงานโฮย่าได้อ้างเงื่อนภาวะเศรษฐกิจเช่นเดียวกัน ว่าทุกวันนี้มันเข้าสู่สภาวะข้าวยากหมากแพงขึ้นไปทุกวัน ค่าจ้างเท่าเดิมจะอยู่ได้อย่างไร จะต้องเพิ่มค่าแรง เพิ่มสวัสดิการ ;D มันต้องได้อย่างนี้สิ เมื่ออ้างเรื่องภาวะเศรษฐกิจไม่จำเป็นที่คนงานจะเป็นเหยื่อและยอมจำนน

จากตัวอย่างนี้ทำให้ผู้เขียนนึกถึงคำขู่หนึ่งที่มักจะเจอเป็นประจำ คือ ต่อไปจะหางานยากเพราะระบบอุตสาหกรรมจะหันมาใช้เครื่องจักรมากขึ้น แรงงานอาจจะไม่จำเป็น ถ้าเราเจอคำขู่นี้เราจะตอบโต้อย่างไร ถ้าเป็นความเห็นของผู้เขียนจะตอบว่าดีสิ ถ้ามีเครื่องจักรทันสมัยมาช่วยผ่อนแรงถ้าอย่างนั้นต้องมีการลดชั่วโมงการทำงานลงให้เหลือวันละ 6 ชั่วโมง ทำงานอาทิตย์ละ 4-5 วันแทน ข้อเรียกร้องแบบนี้ไม่ใช่เรื่องเพ้อฝัน เพราะในยุโรปนั้นมีการเรียกร้องให้ลดชั่วโมงการทำงาน (ผู้เขียนจะขยายเรื่องนี้ในอนาคต โดยจะอยู่ในซี่รี่ย์ของ “ เศรษฐศาสตร์เบื้องต้นสำหรับแรงงาน ” )

วกเข้าเรื่องของเราต่อ นิคมอุตสาหกรรมลำพูนนั้นเป็นนิคมอุตสาหกรรมที่สำคัญของภาคเหนือ ประกอบไปด้วยโรงงานอิเลกทรอนิคหลายโรงงาน จากตัวเลขสถิติที่เผยแพร่ใน website การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เผยให้เห็นว่ามีสูงถึง 70% เมื่อเปรียบเทียบเทียบโดยภาพรวมในพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมลำพูน คือ มีโรงงานอิเลกทรอนิค ประมาณ 67 โรงงาน ในด้านกลับกันโรงงานอิเลกทรอนิคในนิคมอุตสาหกรรมยังไม่มีสหภาพแรงงาน และโรงงานล่าสุดท ี่มีสหภาพแรงงานซึ่งเป็นสหภาพแรงงานอิเลกทรอนิคแห่งแรกในภาคเหนือคือ สหภาพแรงงาน อิเล็กทรอนิกส์และเครื่องไฟฟ้าสัมพันธ์ (สอฟส.) ซึ่งบริษัท โฮย่านั้นผลิต เลนส์ ทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็น กล้อง หรือ มือถือ ฯรวมถึงผลิตแผ่น memory dist อีกด้วย ซึ่งประเด็นปัญหาที่คนงานได้รับหลัก ๆนั้นได้แก่

รายได้ไม่เป็นธรรม ความไม่สมดุลระหว่างรายได้ที่ได้รับทั้งไม่เป็นธรรม ขณะที่บริษัทมีกำไรทุกปีแต่ไม่มีการปรับค่าแรงให้สอดคล้องกับอัตราค่าครองชีพที่ถีบตัวเพิ่มขึ้น เพียงแต่ทำตามที่กฎหมายกำหนดในอัตราค่าจ้างขั้นต่ำเท่านั้น อัตราค่าจ้างเมื่อ 10 ปีก่อนมาวันนี้ก็เท่าเดิมยิ่งเปรียบเทียบกับอัตรากำไรของนายจ้างยิ่งพบความจริง และทางบริษัทก็มีความพยายามปรับลดสวัสดิการของพนักงานลง ทำให้คนงานขาดความมั่นคงในการทำงาน คนงานที่นี่คนๆหนึ่งทำงานมาร่วม 10 ปี แต่ไม่มีความมั่นคงในการทำงาน เช่น รายได้ และ การย้ายฐานการผลิตของกลุ่มทุน ตัวอย่างดังกล่าวเกิดขึ้นใกล้ตัวมากโดยเกิดขึ้นกับบริษัทย่านนั้น

การย้ายฐานการผลิตไปที่อื่นแล้วจ้างให้ลูกจ้างลาออกเองเพื่อที่จะไม่ได้จ่ายค่าชดเชยตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งคนงานโฮย่าคัดค้านรูปแบบดังกล่าว ภายในโรงงานนั้น จะเจอรูปแบบที่นายจ้างหว่านล้อมให้คนงานลาออกเองเมื่อมีกรณีความขัดแย้ง ส่วนรูปแบบอื่นๆเมื่อเกิดการแย่งแรงงานกันของบริษัทอิเลกทรอนิก ทางบริษัทก็จะขู่ว่าจะตัดสิทธิไม่ให้คนงานไปสมัครงานที่อื่น 6 เดือน โดยขู่ว่าจะมีการเจรจาระหว่างบริษัทซึ่งการร่วมมือกันของนายจ้างนั้นยังไม่เกิดขึ้น

ความปลอดภัยในการทำงานและเงื่อนไขเงื่อนไขในการทำงาน ก็ยังคงมีปัญหา เช่น มีการบังคับให้ทำงานโอทีระยะชั่วโมงการทำงานที่ยาวนานก็จะก่อให้เกิดปัญหาทางสุขภาพ การกำหนดเป้าให้พนักงานทำยอดซึ่งสร้างความเครียดและส่งผลต่อการปกป้องสุขภาพของคนงาน ถึงแม้ที่นี่จะมีเครื่องป้องกันฝุ่นละอองระหว่างทำงาน แต่คนงานส่วนใหญ่ไม่เลือกใช้เพราะการออกแบบเครื่องป้องกันนั้นไม่ได้คำนึกถึงความสะดวกในการทำงาน ด้วยความกดดันที่จะต้องทำยอด คนงานเลยไม่สวมเครื่องป้องกันซึ่งข้อนี้คือปัญหาหนึ่งที่ถูกนำมาพูดคุยกันด้วย

สำหรับปัญหาแรงงานรับเหมาช่วงที่นี่ไม่มีและคงไม่เป็นปัญหา เจ้าของพื้นที่เล่าให้ฟังว่าเคยมีเมื่อ 5 ปีก่อน ซึ่งคนงานรับเหมาช่วงและคนงานประจำได้ทำการเปรียบเทียบค่าจ้างกันแล้วคนงานรับเหมาช่วงลาออกเพราะมองว่าค่าจ้างต่ำเกินไป แต่ปัญหาใหม่ที่มีคือที่นี่จะมีคนงานรายวันซื่อเมื่อเป็นคนงานรายวันจะไม่ได้รับสวัสดิการจากบริษัท ซึ่งในอีกด้านหนึ่งอาจจะมองได้ว่าที่นิคมอุตสาหกรรมลำพูนประสบปัญหา “ ขาดแคลนแรงงาน ” โดยเฉพาะในรอบ 3 ปีที่ผ่านมา โดยสังเกตจากป้ายรับสมัครงานของโรงงานต่างๆ รวมถึงการขยายอายุในการรับสมัครรวมถึงการลดวุฒิการศึกษาลง จากเมื่อก่อนรับพนักงานที่จบการศึกษาระดับ ม. 6 มาเป็น ม. 3 ,ปวช. จากอายุ 27 เป็น 35 ปี

ด้วยสภาพปัญหาต่างๆจึงได้พยายามที่จะหาช่องทางการแก้ไขปัญหา โดยดูโรงงานอื่นๆในนิคมอุตสาหกรรมลำพูน และก็ได้พบว่ามีโรงงานที่มีสหภาพแรงงานแม้จะมีแค่โรงงานเดียวก็ตาม คือ สหภาพแรงงานอัญมณีและเครื่องประดับแห่งประเทศไทย จากนั้นก็มาทำการศึกษาว่าสหภาพแรงงานคืออะไร มีลักษณะสำคัญอย่างไร รวมถึงสอบถามกระบวนการการจัดตั้งจากสหภาพแรงงานอัญมณี ว่ามีขั้นตอนอย่างไร

จากการสอบถามดังกล่าวนำมาสู่การเตรียมข้อมูล จากการหาข้อมูลทำให้พบว่าบริษัทแม่ที่ญี่ปุ่นเองก็มีสหภาพแรงงานด้วย จากนั้นเราได้ เข้าไปหาที่ปรึกษาสหภาพแรงงานและจัดเตรียมกระบวนการต่างๆ โดยแรกๆเริ่มจากกลุ่มสวัสดิการ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ศึกษาว่าควรจะจัดสวัสดิการสำหรับพนักงานอย่างไรถึงจะเหมาะสม ซึ่งโครงสร้างดังกล่าวเป็นโครงสร้างที่บริษัทตั้งขึ้นมาตามกฎหมายแรงงาน แต่ข้อเสนอของกลุ่มสวัสดิการไม่ได้รับความสนใจจากผู้บริหาร กลุ่มนี้จึงเป็นกลุ่มๆแรกที่เริ่มคุยกันเรื่องสหภาพแรงงาน

จากนั้นใช้เวลาฟร์อมทีมกัน ซึ่งเราทำงานกันเป็นทีมซึ่งมีความสำคัญมาก เนื่องจากมีอยู่ 3 โรงงาน รูปแบบการเข้าไปคุยนั้นจะเข้าไปคุยกับหัวหน้างานตาม Line ต่างๆ จากนั้นก็ระดมแกนนำ มาเพื่อทำการเทรนนิ่งสถานการณ์ทิศทางของการเคลื่อนไหว การสร้างความเข้าใจเรื่องสหภาพให้กับคนงาน อีกรูปแบบหนึ่งที่มีการใช้ควบคู่กันคือ การใช้แบบสอบถามเรื่องความพึงพอใจต่อสวัสดิการของบริษัท โดยแก้ตัวกับบริษัทว่าเป็นแบบสอบถามเกี่ยวกับความต้องการเรื่องสวัสดิการ โดยฝ่ายสวัสดิการ ส่วนกระบวนการการจัดตั้งสหภาพแรงงานนั้นเก็บเป็นความลับและมาเปิดเผย 3 ก่อนที่จะมีการยื่นข้องเรียกร้อง

ศรีธน เปรื่องวิชาธร กล่าวว่าวันนี้เค้ารู้สึกภูมิใจ ตื่นเต้น ทุกย่างก้าวของพวกเค้านั้นก้าวอย่างมั่นใจ ซึ่งมาจากกระบวนการมีส่วนร่วมในการวางแผนของคนงานทุกคน เราพยายามหาทางอุดช่องว่างที่จะเกิดขึ้นไม่ว่า การข่มขู่ การเลิกจ้าง มาตรการในการรับมือต่างๆที่ต้องเตรียมไว้ เรื่องนี้เราเรียนบทเรียนจากที่อื่นๆด้วย เราต้องเตรียมชุดหนึ่ง ชุดสอง ไว้สำรอง เค้ากล่าวทิ้งท้ายไว้ว่า ความสำเร็จเกิดขึ้นเนื่องจากพวกเรามีปัญหาพื้นฐานร่วมกัน ฉะนั้นพวกเราทุกคนต้องแก้ร่วมกัน

ปัญหาการขาดแคลนสวัสดิการขั้นพื้นฐาน คือ สาเหตุสำคัญในการก่อตั้งสหภาพ แต่อย่างไรก็ตามอุปสรรคที่กีดขวางการจัดตั้งสหภาพแรงงานนั้นก็มีหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นกีดกันจากนายจ้างที่พยายามทุกวิถีทางที่จะไม่ให้มีสหภาพแรงงาน รวมถึงการปล่อยข่าวลือเรื่องการย้ายฐานการผลิตไปที่อื่น ซึ่งทำให้กระบวนการรวมตัวของคนงานมีความยากลำบากมากขึ้นเพราะคนงานมีความกลัวเรื่องการไม่มีงานทำ

ยุทธศาสตร์ของการจัดตั้งสหภาพที่นี่พยายามที่ชี้ให้คนงานโดยทั่วๆไปมองเห็นข้อดีของการมีสหภาพแรงงาน พร้อมๆกับมีการวิเคราะห์ลักษณะของทุนรวมถึงลักษณะการเคลื่อนย้ายของมันด้วย เพื่อสร้างความมั่นใจให้คนงาน เช่น นายจ้างมีกำไรมหาศาล อนึ่งการลงทุนในประเภทกิจการอิเลกทรอนิคนี้ต้องใช้เงินลงทุนจำนวนมหาศาล ฉะนั้นบ่อยครั้งข้ออ้างเรื่องการย้ายฐานมักจะเป็นเพียงแค่คำขู่เมื่อคนงานเรียกร้องให้ปรับปรุงเงื่อนไขการจ้างงาน

ยุทธ์ศาสตร์ของการจัดตั้งสภาพแรงงานของที่นี่จะ เน้นการจัดตั้งสหภาพแรงงานในประเภทของกิจการมากกว่าในแต่ละโรงงาน เพราะมีความเชื่อมั่นว่าลักษณะของสหภาพดังกล่าวจะช่วยส่งเสริมให้มีการรวมกลุ่มกันได้ง่าย โรงงานอื่นไม่ต้องเริ่มจากศูนย์ อีกทั้งมีความมั่นคงและรูปแบบดังกล่าวมีประสิทธิภาพที่จะหนุนเสริมความเข้มแข็งของขบวนการได้มากกว่า คำถามหนึ่งที่มีความสำคัญแม้ว่าจะสามารถจัดตั้งสหภาพแรงงานได้ที่โรงงานโฮย่า คือไม่มีหลักประกันอะไรทั้งสิ้นว่าจะทำให้มีการขยายตัวของสหภาพแรงงานได้เร็วขึ้นในนิคมอุตสาหกรรมลำพูน

ผู้เขียนได้แต่หวังว่าจะมีสหภาพแรงงานเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ เพราะมันไม่มีองค์กรอื่นที่จะปกป้องสวัสดิการของคนงานได้ดีกว่าสหภาพแรงงานอีกแล้ว

 

ขอขอบคุณแหล่งข้อมูล

• ศรีทน เปรื่องวิชาธร ประธานสหภาพแรงงาน อิเล็กทรอนิกส์และเครื่องไฟฟ้าสัมพันธ์ (สอฟส.) ของ บจก.โฮยา กลาสดิสค์ (ประเทศไทย) สัมภาษณ์ เมื่อวันที่ 21 มกราคม 51
• เจษฎา โชติกิจภิวาท รักษาการผู้ประสานงานกลุ่มประชาธิปไตยเพื่อรัฐสวัสดิการ สัมภาษณ์เมื่อวันที่ 22 มกราคม 51
• สุชาติ ตระกูลหุทิศ เจ้าหน้าที่ภาคสนามของมูลนิธิเพื่อนหญิง สัมภาษณ์เมื่อวันที่ 23 มกราคม 51